HAYOT jamgʻarmasining bepul milliy loyihasi
Terminologik

«Qutadgʻu bilig» izohli lugʻati

"QUTADG'U BILIG"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI

Dadaboyev, Hamidulla; Xolmuradova, Mushtariy (2018). "QUTADG'U BILIG"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI. Tashkent: NAVRO'Z" nashriyoti.

Трёхъязычный толковый словарь лексики «Кутадгу билиг». Нужен для исторического слоя языка, литературного наследия и связи древней лексики с современными эквивалентами.

Alifbo koʻrsatkichi

Barchasi a b d e f g h i j k l m n o p q r s t u v x y z o g sh ch
AŽUNČÏ

[s. <čï] hukmdor, jahongir– правитель – ruler. Nekü ter ešitgil ažunčï beg er, bodun bašl…

AČUN [s]

dunyo, koinot, ochun– мир –world. Bu tüš teg ačuntïn özüŋ terk köčär – Bu tushdek dunyoda…

AČUNČÏ [s.<-čï]

jahongir, hukmdor– повелитель– ruler, king. Ačunčïya erdäm keräk miŋ tümän, anïn tutsa el…

AŠUNDUR=

ilgarilatmoq, oldinroq qilmoq – выполнять раньше – at first. Uluylar keräk kim kičigkä sa…

AŽUNLUQ

[s.<-luq] bu dunyoda yashovchilar, jahon xalqi– принадлежащий к какому-л миру, существова…

AŽUNLUY

[s.<-luy] bu dunyoda yashovchilar, jahon xalqi– принадлежащий к какому-л миру, существова…

AČUNLUY

dunyoda yashovchilar, aholi– житель мира сего– living in the world, people. Ačunluy belin…

AČUQ

ochiq-oydin, yaqqol, aniq, ravshan– открытый, ясный – openly, manifestly. Qaraqa bilig be…

AČUQLUY

ochiqlik, oshkoralik, ochiq-oydinlik– открытый, ясный – openly, manifestly. Buyanlïy kiši…

AČUR

= ochiqtirmoq, och qoldirmoq– голодать – get hungry. Ačuryu bularïy yolïn tutsä ked, anïn…

AČÏY I

achchiq, nordon, sho‘r, og‘ir, qiyin, mashaqqatli- кислый, горький- bitter, temper, anger…

AČÏY II

alamli, qo‘pol, dag‘al- гневный, жестокий - rough, coarse, rude. Tügük yüz ačïy söz kišig…

AČÏY III

mukofot, sovg‘a, in‘om, hadya- награда - prize, gift, donation. Ayïrlïq ačïy artya mentin…

AδYÏR I

ayg‘ir– жеребец – horse. Bu qul kün at aδyïr bu yer suw qamuy, eligdin tegib ačtï davlät …

AδYÏR II

Ayg‘ir, Sirius yulduzining nomi – Сириус – Star Sirius. Yarudï basa yïldrïq Aδyïr bilä – …

AŠYAQ

muloyim, yumshoq – мягкий – soft. Tilin ašyaq el bol küdäzgil özüŋ – Tilda muloyim so‘zla…

AČÏYLÏY

muvaffaqiyatli, omadli, farovon, farog‘atli, taqdirlangan- благополучный - lucky, effecti…

AČÏYSÏZ

omadsiz, muvaffaqiyatsiz, farog‘atsiz, ne’matlardan mahrum, taqdirlanmagan- неблагополучн…

ČABÏL=

mashhur bo‘lmoq, shuhratini olamga yoymoq– становиться известным – become famous. Kelir q…

ABÏNČ

ovunish, huzur-halovat– удовольствие – enjoyment, pleasure. Abïnčï sewünč ol tïläki oyun …

ABÏN=

ovunmoq, zavqlanmoq– утешиться, насладиться– console oneself, be delighted. Özüŋ iki künl…

ABÏNYU

ovunchoq – утешение, предмет утешения – consolation, comfort. Abïnyum saqïnyum yöläkim yo…

ČABÏQMAQ

mashhur bo‘lmoq, dong taratmoq – прославление – become famous. Čabïqmaq tiläsä özün belgü…

ABÏT=

ovutmoq, tinchlantirmoq, xursand bo‘lmoq – утешение, предмет утешения – consolation, comf…

ABAŊ

agar, agarda, modomiki, mabodo –если– if, agent. Abaŋ edgü bolsa bu beglär özün, bayur bo…

ABA I

ajdod, odam – прародитель – ancestor, forefather. Yer yuzidagi birinchi odamlar (Odam Ato…

ABA II

g‘azab, nafrat– отвращения, негодования– wrath, anger, hatred. Yaraysïz yavuz ištin qaçyï…

ABADANLÏQ

(f.-t.<-lïq) obodonlik, farovonlik– благоустроенность – improvement. El abadanlïqï asyïn …

ABDAL

[a.] darveshlar, valiylar, avliyolar– святые, благочествие– holy. Bädäl qïldï abdal neŋin…

ʼABID

[a.] ibodat qiluvchi, toat-ibodat etuvchi, xudojoʻy– поклоняющийся богу – man worshipping…

ʼABIR [a.]

anbar, mushk-anbar – благовония, пахучие вещества– ambergris, fragrance. ‘Abir bürkirär t…

ČABLÏN=

dong taratmoq, mashhur bo‘lmoq– прославляться, становиться известным– become famous. Aqï …

ČABLÏY

mashhur, taniqli, hurmatli–прославленный и знаменитый– famous. Kičig ya uluɣ tut ne čablï…

ŽABR-U MUQABAL

[a.] algebra – алгебра – algebra. Žabr-u muqabal uqï – algebrani o‘qi – учи алгубру – tea…

ABUČQA

qariya, qari kishi– старик – old person. Asarda abučqa sözi deyilganda maqol, matal, otal…

ABUČQALÏQ

qarilik, mo‘ysafidlik – старость – old age. Yigitlikkä ökünüp abučqalïqïn ayur – Yigitlik…

ABVAB

[a.] boblar, fasllar – глава– chapters. Fihrasti abvab – boblar mundarijasi – содержание …

ʼAD [a.]

Od (Janubiy arab qabilalaridan biri ham Od qavmi deb ataladi. Qur’onda aytilishicha, bu q…

ADÏN

boshqa, bo‘lak– другой, иной – other. Adïn el kišisi ešitti munï – Boshqa mamlakatdagi od…

ADÏNA

(forscha) juma kuni– пятница – friday. Čïyaylar haği qïl adina namaz – Kambag‘allar haji …

ADÏNSÏY

maxsus, boshqa, bo‘lakcha, o‘zgacha– другой, иной – other, different. Ödgülmiš uluy tüšni…

ADÏR=

ayirmoq, ajratmoq, farqlamoq– разделять – divide. Kiši men tegüči aba oylani, isig tumlïy…

ADÏRT=

farqlanmoq, ajralib turmoq– разделять – divide. Qara qul qarasï bolur beg ürün, qaralï ür…

ADÏRTLÏY

farqli, aniq, ravshan – отчетливый, ясный, толковый – different, reliable. Yïl ay öd biti…

ADÏRTLA=

farqlamoq, ajratmoq– различать – differ. Uqušsuz ölüg ol uqušluy tirig , uquš munča teŋli…

ADÏY

ayiq– медведь – bear. Böri teg küči adïylayu aysun – Bo‘ridek kuchli, ayiqqa o‘xshab haml…

ADÏYLAYU

ayiqdek, ayiq kabi– как медведь –like bear. Adïylayu azyïr – ayiq kabi g‘azabli – свирепы…

ADAŠ

do'st, oshna, og'ayni, o'rtoq - приятель, друг, товарищ - friend. Uquš -ul seŋar edgü and…

ADAŠ=

do'stlashmoq- дружиться кем-л. -make friend. Bu Ay toldï özkä kör et[t]i ešig, adaštï keŋ…

ADAŠLÏY

do'stli - имеющий друзей - have a friend. Qadašlïy kiši küsi čawï bedük, adašlïy kiši atï…