«Қутадғу билиг» изоҳли луғати
"ҚУТАДГ'У БИЛИГ"ДАГИ СО'ЗЛАРНИНГ О'ЗБЕКЧА, РУСЧА ВА ИНГЛИЗЧА ИЗОҲЛИ ЛУГ'АТИ
Дадабоев, Ҳамидулла; Холмурадова, Муштарий (2018). "ҚУТАДГ'У БИЛИГ"ДАГИ СО'ЗЛАРНИНГ О'ЗБЕКЧА, РУСЧА ВА ИНГЛИЗЧА ИЗОҲЛИ ЛУГ'АТИ. Ташкент: НАВРО'З" нашриёти.
Трёхъязычный толковый словарь лексики «Кутадгу билиг». Нужен для исторического слоя языка, литературного наследия и связи древней лексики с современными эквивалентами.
Алифбо кўрсаткичи
И ухламоқ – спать – слееп. Намаз қïлдï яттï тўšаккä кириб, бир анčа уδïδï – Намоз ўқиди…
Уδсигир – корова – ков. Едим иčтим уδ тег – Ҳайвондек (сигирдек) едим, ичдим – Я ел и пи…
УŠАҚкичкина, майда, ғийбат – маленький, пересуд – госсип, скандал. Уšақ сўз эдäрмä емä кек…
УŠАҚČÏғийбатчи, ёлғончи, майдагап одам – мелочный человек, сплетник – госсипер, лиар. Ўзüŋ…
УŠÄТ=майдаламоқ – измельчать, крошить – маке смалл. Тили сўздä язса уšäтüр тиšин – Тили сўзд…
Уδïт И=ухлатмоқ. Қаранг:удïт И.
Уδïт ИИ=ўчирмоқ, сўндирмоқ. Қаранг:удïт ИИ.
УŠТМАҲ[с.] жаннат – рай – парадисе. Солуŋдïн таму орнï уšтмаҳ оŋ-ул – Чап томонда дўзах, ўнг…
Уδусўнгра, кейин – вслед, следом – афтер И. Мен аšну барайïн сенин-дин оза, сен ақру уδу ке…
Уδул=изма из бормоқ.Қаранг: уд=.
Уδуйлуйогоҳлик – бдительность – аттентивенесс. Уδуйлуй бу сақлïқнï ўгди эрäн – Мард кишилар ҳус…
УŽУЗ осон, кам деб билмоқпренебрегать – эасй. Бу тўрт неŋ уžуз тутма бегсиг юри – Бу тўрт нарсага менсимасдан қа…
УŽУЗЛА= нафратланмоқ, ёмон кўрмоқ, менсимаслик, камситмоқпрезирать –ҳате. Айïрла сени ул айïрласа čин, уžузла уžузласа – У сени қадрласа, сен ҳам …
уберечь свою голову, береги язык (следи за ним)Иф ёу вант то саве ёур ҳеад, манаге ёур тонгуе (ҚБҲ, 80₉).
ÜČ учтри – тҳрее. Кüмüš кüрси урмïš üзä олтурур, бу курси адақï üč адрï турур – Кумуш курси қ…
UDÏ=ухламоқ – спать – слееп. Ай элиг удïма одун – Эй ҳукмдор, ухлама уйғон – О правитель, не…
УДÏТ=И ухлатмоқ – усыплять – лулл то слееп. Бу яфлат турур кўр удïтур кишиг – Бу ғафлат киш…
UDLAYUсигирдек, сигир каби – подобно корове – лике а ков. Емä удлаю сен – сигирдек ема – не …
UDUсўнгра, кейин – вслед, следом – афтер. Беги қанčа барса уду қул ёлï – Бек қаерга борса…
UDUL=изма из бормоқ. Қаранг: уд=.
ULасос, пойдевор, илдиз – основание, фундамент – басе, роот. Čеčäк яслïй эрсä биčäр мен ул…
ULÏ=улимоқ, йиғламоқ, инграмоқ – стонать, вонить – крй. Негüкä улïр сен некü бу сïйïт – Нима…
УЛÏН=улимоқ, йиғламоқ, инграмоқ – стонать, вонить – крй. Ойлïн қуčуб йïйладï улïндï – Ўғлин…
УЛÏТ=улимоқ – выть – ҳовл, ваил. Қутурмïš бўри тег аžуннï улïттïм –Қутирган бўридек дунёни т…
ULA=уланмоқ, боғланмоқ – присоединять – коннект. Кесилсä сенингдин яқïн қа қадаš, яқïнлïқ …
ULAŠ=уланмоқ, боғланмоқ – присоединять – коннект. Тилäк арзу ниъмäт улаšу келир – Тилак, орзу…
ŽULAŊBIN[ф.-т.] шарбат – напиток, приготовленный из меда– жуике. Қуруй ўл емиš я žулаŋбин žула…
ŽULAB[а.<f.-t.] gulob, gulsuvi – розовая вода прохладительный напиток, приготовленный из меда …
ULAMдоимий, бардавом – постоянно – констант. Ўлüмкä асïй қïлдï эрсä от эм, отаčï туру қаляй …
ʼULAMA[а.] уламо, олим – ученые – скиентист. Маčин 'уламаларïнïŋ аš'арларï билä арастä қïлïнмïš…
ULAN=уланмоқ, боғланмоқ – присоединять – коннект. Баят тапуйïŋа бу уланмïš ўзüм – Ўзимни Ал…
ULARкаклик – куропатка – партридге. Улар қуš üнин тüзди – Улар қуш (Какликнинг нари, тоғ ку…
ULLA=улуғламоқ – почитать – агграндизе.Қарïмаз бü эдгü неčä йïлласа, эсизлик эдикмäз неčä улл…
ULUŠулус, қишлоқ – селение – виллаге. Берü кел улуš кäнд иčиндä тирил – Бу ёққа келиб шаҳа…
ULUYулуғ– большой, высокий – греат. Билигни беδüк бил, уқуšнï улуй – Билимни баланд бил, уқу…
ULUYLUQулуғлик– величие – греат. Айïš барčа тüšдä айïрлïқ болур, аярï теŋинčä улуйлуқ болур – …
ULUYSIYтакаббурлик – высокомерный – ҳаугҳтй. Улуйсïй бедüк туца беглäр кўŋüл, сезиксиз уčузлуқ …
ULYAδ=улғаймоқ – возвышаться – гров (уп), гет биг. Киšи қутлуйï ол неčä уляδу, бару эдгü болс…
UM=умид қилмоқ, кутмоқ – ожидать, надеяться – эхпект, ҳопе. Умар мен тилäсäм тилäк бергä – И…
УМÏНČумид – надежда – ҳопе. Яна ма идимдин умïнč кесмäдим – Яна мен Аллоҳдан умид узмадим – …
UMARA[а.] умаро, олимлар – эмиры – эмирс. Маšриқлïйлар Зайну-л-умара ат бердилäр – Машриқликл…
UMDÏČÏочкўз, очофат – алчный, жадный – греедй. Яна умдïčï бирлä болма явуқ – Яна очофат …
UMDUČÏочкўз, очофат – алчный, жадный – греедй. Киšи умдуčï болса болдï болун – Киши тамагир…
UMDUочкўзлик – алчность – греединесс. Кими эрсä умду қïлур эрсä қул, анïŋ боšлуқï кўр ўлüм …
UMDUSUZбеғараз, манфаациз – бескорыстный – импартиаллй. Адаš қолдаš эрдäš тутун умдусуз, ïнанй…
умрешь без болезни от раскаянияЁу вилл дие витҳоут иллнесс фром репентанке (ҚБҲ, 128₃₅).
UMUN=умид қилмоқ, кутмоқ – ожидать, надеяться – эхпект, ҳопе. Киčиг эрсä ум[у]нур сақал üнгüкä…
UMUNČумид – надежда – ҳопе. Язуқум ўкüš теб умунč кесмäгü – Гуноҳим кўп деб (Аллоҳдан) умиди…
UMUNČSUZумидсиз – лишенный надежды – лосе ҳопе. Умунčсуз болуб ғандïн элгин юдï – У умидини ёʻқ…
УНÄРқудратли, кучли – могущественный – поверфул. Бу бўгдä биčäк ким элигда тутар, бïčïйлï ке…