«Qutadgʻu bilig» izohli lugʻati
"QUTADG'U BILIG"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI
Dadaboyev, Hamidulla; Xolmuradova, Mushtariy (2018). "QUTADG'U BILIG"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI. Tashkent: NAVRO'Z" nashriyoti.
Трёхъязычный толковый словарь лексики «Кутадгу билиг». Нужен для исторического слоя языка, литературного наследия и связи древней лексики с современными эквивалентами.
Alifbo koʻrsatkichi
qoniqmaslik, norozilik– скорчить недовольную гримасу – discontentment. Qalï bersä beglär …
YÏõhid, is – запах, аромат – smell. Čečäk yazlur anda tümän tü yïõïn–Atrofga gullarning turf…
YÜŊpat – перо птицы – feather. Ağun barča toldï qara quš yuŋï – Butun olam qora qush pati bi…
YÏDhid, is– запах, аромат – smell. Könilik özi bardï qaldï yïdï– To‘g‘rilikning o‘zi ketdi, …
YÏDÏ =hid taratmoq – пахнуть, испускать запах – spread. Yïpardïn yïpar-oq yïdïr ol ïdï– Mushk-a…
YÜD= Iyuklamoq, ortmoq – нагружать – load. Ažun bodunï barča uluš känd qodub, turub tayqa kirsä…
YÜD= IIsabr qilmoq, ichga yutmoq – терпеть, сносить – have patience. Nekü kelsä yüdgil sen ïnčïq…
YÜDÜR=yuklamoq, ortmoq – нагружать – load. Yüdürmägü baylar yüki ortuya– Boylar yukini o‘rtahol…
YÏDÏYshubhali – смердящий. Tïdïy söz tüpi aslï barča yïdïy– Barcha noo‘rin so‘zlarning asosi s…
YÜGqanot, pat – перо птицы – feather, wing. Erät boldï beglär qanatï yügi, qanatsïz quš učma…
YÜGÜR=yugurmoq – бежать – run. Azïb yügrür erdim ayu berdi yol– Yo‘ldan ozib har tomonga yugura…
YÜGÜRT=yugurtirmoq – бежать – run. Qapuyqa kelib bir oylan yügürtti tilin söz iδib – Bir o‘g‘lon…
YÜGDIKqush nomi – название птицы – name of bird. Yügdik ya todlïč ya qaq – Yo yugdik, yo todlic…
YÜδ= Iyuklamoq, ortmoq– нагружать – load. Ayïr yük yüdüb bu özüŋ yalŋuzun, yalïŋ ač yurür-sä – …
YÜδ= IIsabr qilmoq, ichga yutmoq – терпеть, сносить– have patience. Bu ekki kišikä söz ačyu kerä…
ÜYÜKbotiq, chuqurlik–трясина– morass. Örü tartyïl özni üyükdin qutul – Yuqoriga chiq, o‘zingn…
YÜKČIyukchi, yuk tashuvchi – носильщик – loader. Yüdürmä yük elkä özüŋ yükči bol – Xalqqa yuk …
YÜKSÄ=yuksalmoq, ko‘tarilmoq, yuqorilamoq – подниматься, возвышаться – rise. Begi yarlïyï bolsa…
YÜKSÄKyuksak, baland – высокий – high. Nekü ter ešitgil e bilgi teŋiz, uqušluy amul köŋli yüksä…
ÜYÜL=botmoq – вязнуть – drown. Üyükkä kirigli üyüldi qudï– Chuqurga kiradigan yanada quyiga ch…
YÜLÜGyulingan, soch soqoli olingan – бритый–be shaved. Yüzi körki körklüg keräk beg yülüg – Be…
YÜδMAK=botmoq, cho‘kmoq – погружение, навьючивание– sink. Bu edgü edi ters yüki yüdmäkiŋ – Bu ya…
YÜMDÜK=pirpiratmoq – мигание, зажмуривание – shiver. Sewä baqtïŋ ersä közüm yümdüküm – Menga ilt…
YÏMYAurg‘ochi yovvoyi tog‘ echkisi – самка дикого горного козла – goat. Qayada qaliylï bü yïmy…
YÜNČRÜN=qulluq qilmoq, ta’zim qilmoq – кланяться – bow. Elig taytqa minsü bu kün inčrünüb, yayïsï…
YÏPARmushk-anbar– мускус – scene. Köni sözlädiŋ söz yïpar burdï kin– To‘g‘ri so‘zlading, senin…
YÏQ=yiqitmoq, qulatmoq, buzmoq, yemirmoq – валить, разрушать – bring down. Birisi etigli biri…
YÏQIL=yiqilmoq, qulamoq, buzmoq – валить, разрушать – bring down. Buzuldï bu tapyuŋ yïqïldï ulï…
YÜδÜR=yuklamoq, ortmoq. Qarang: yüdür
ÜYÜRtariq – просо – millet. Šakar halva yegli arpa üyür – Kim shakar, holva yeydi, kimdir arp…
YÜRtariq – просо – millet. Qawuq yür yedim – Kepak va tariq yedim – Я ел отруби и просо – I …
YÜRÏ=yuritmoq, harakatlantirmoq – ходить, двигаться – rock, move. Yašï yetmäginčä yürimäz qala…
YÜRÄKyurak – сердце – heart. Sü bašlar kör ergä yüräk ked keräk– Lashkarboshi bo‘ladigan erga …
YÜRÄKSIZqo‘rqoq, yuraksiz – несмелый, трусливый – coward. Yüräksiz kišilär čerig artatur – Qo‘rqo…
YÏRAŠ=yiroqlashmoq, uzoqlashmoq– удаляться, держаться в отдалении – move off. Keŋäšmäz kišikä q…
YÏRA=yiroqlashmoq, uzoqlashmoq – удаляться, держаться в отдалении – away (from). Ozunčï kišigä…
YÏRAQyiroq, uzoq, olis – далекий – far. Közümdin yïraq sen köŋülkä yaqïn–Sen mening ko‘zimdan …
YÏRAT=yiroqlashtirmoq, uzoqlashtirmoq – удаляться, держаться в отдалении – hold away. Qatïylan …
YÏRT=yirtmoq, tilmoq – рвать, разрывать (о сердце) – tear. Köŋül yïrtï yaš tökti iki közi – Ko…
YÏRTUČyirtqich, vahshiy – хищный, дикий – predatory. Kiši qilqi yïrtuč– Kishining qilig‘i vahsh…
YÏŠÏYqalqon – хищный, дикий – predatory. Eligkä yïšïy boldï könli bütüp– Hukmdorga qalqon bo‘l…
YÏY= Ichidamoq, bardosh bermoq, tutmoq, saqlamoq, ushlab qolmoq, tutib qolmoq – сдерживать, уде…
YÏY= IIchetlashtirmoq, uzoqlashtirmoq, daf qilmoq – отстранять, устранять – push aside,estrange,…
YÏYAČdaraxt – дерево – tree. Uqušsuz kiši-ul yemišsiz yïyač– Zehnsiz kishi mevasiz daraxtdir –…
YAδ=yoymoq, tarqatmoq, sochmoq – рассеивать, разносить, распространять – radiate. Yaruqluqï y…
YAŠyosh, hayot – год (о возрасте) – age. Tirig tutyïl anča yašïm qïl uzun – Tirik tutgin anc…
YAŠA=yashamoq, hayot kechirmoq – жить – live. Keräk miŋ yašayïl keräk on sekiz – Xoh ming yil …
YAŠAR=ko‘karmoq, yashnamoq – зеленеть, становиться зеленым – turn green, blow. Yašarmïš čečäklä…
YAŠAT=yashamoq, yashatmoq – жить – live. Tükäl Nuh yašïn men yašadïm yašattïm – Tugal Nuh yoshi…
YAδAYpiyoda, yayov – пешком – on foot. barma yaday – piyoda borma – не ходи пешком – do not go…