HAYOT jamgʻarmasining bepul milliy loyihasi
Terminologik

«Qutadgʻu bilig» izohli lugʻati

"QUTADG'U BILIG"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI

Dadaboyev, Hamidulla; Xolmuradova, Mushtariy (2018). "QUTADG'U BILIG"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI. Tashkent: NAVRO'Z" nashriyoti.

Трёхъязычный толковый словарь лексики «Кутадгу билиг». Нужен для исторического слоя языка, литературного наследия и связи древней лексики с современными эквивалентами.

Alifbo koʻrsatkichi

Barchasi a b d e f g h i j k l m n o p q r s t u v x y z o g sh ch
ČÏY

qoniqmaslik, norozilik– скорчить недовольную гримасу – discontentment. Qalï bersä beglär …

YÏõ

hid, is – запах, аромат – smell. Čečäk yazlur anda tümän tü yïõïn–Atrofga gullarning turf…

YÜŊ

pat – перо птицы – feather. Ağun barča toldï qara quš yuŋï – Butun olam qora qush pati bi…

YÏD

hid, is– запах, аромат – smell. Könilik özi bardï qaldï yïdï– To‘g‘rilikning o‘zi ketdi, …

YÏDÏ =

hid taratmoq – пахнуть, испускать запах – spread. Yïpardïn yïpar-oq yïdïr ol ïdï– Mushk-a…

YÜD= I

yuklamoq, ortmoq – нагружать – load. Ažun bodunï barča uluš känd qodub, turub tayqa kirsä…

YÜD= II

sabr qilmoq, ichga yutmoq – терпеть, сносить – have patience. Nekü kelsä yüdgil sen ïnčïq…

YÜDÜR=

yuklamoq, ortmoq – нагружать – load. Yüdürmägü baylar yüki ortuya– Boylar yukini o‘rtahol…

YÏDÏY

shubhali – смердящий. Tïdïy söz tüpi aslï barča yïdïy– Barcha noo‘rin so‘zlarning asosi s…

YÜG

qanot, pat – перо птицы – feather, wing. Erät boldï beglär qanatï yügi, qanatsïz quš učma…

YÜGÜR=

yugurmoq – бежать – run. Azïb yügrür erdim ayu berdi yol– Yo‘ldan ozib har tomonga yugura…

YÜGÜRT=

yugurtirmoq – бежать – run. Qapuyqa kelib bir oylan yügürtti tilin söz iδib – Bir o‘g‘lon…

YÜGDIK

qush nomi – название птицы – name of bird. Yügdik ya todlïč ya qaq – Yo yugdik, yo todlic…

YÜδ= I

yuklamoq, ortmoq– нагружать – load. Ayïr yük yüdüb bu özüŋ yalŋuzun, yalïŋ ač yurür-sä – …

YÜδ= II

sabr qilmoq, ichga yutmoq – терпеть, сносить– have patience. Bu ekki kišikä söz ačyu kerä…

ÜYÜK

botiq, chuqurlik–трясина– morass. Örü tartyïl özni üyükdin qutul – Yuqoriga chiq, o‘zingn…

YÜKČI

yukchi, yuk tashuvchi – носильщик – loader. Yüdürmä yük elkä özüŋ yükči bol – Xalqqa yuk …

YÜKSÄ=

yuksalmoq, ko‘tarilmoq, yuqorilamoq – подниматься, возвышаться – rise. Begi yarlïyï bolsa…

YÜKSÄK

yuksak, baland – высокий – high. Nekü ter ešitgil e bilgi teŋiz, uqušluy amul köŋli yüksä…

ÜYÜL=

botmoq – вязнуть – drown. Üyükkä kirigli üyüldi qudï– Chuqurga kiradigan yanada quyiga ch…

YÜLÜG

yulingan, soch soqoli olingan – бритый–be shaved. Yüzi körki körklüg keräk beg yülüg – Be…

YÜδMAK=

botmoq, cho‘kmoq – погружение, навьючивание– sink. Bu edgü edi ters yüki yüdmäkiŋ – Bu ya…

YÜMDÜK=

pirpiratmoq – мигание, зажмуривание – shiver. Sewä baqtïŋ ersä közüm yümdüküm – Menga ilt…

YÏMYA

urg‘ochi yovvoyi tog‘ echkisi – самка дикого горного козла – goat. Qayada qaliylï bü yïmy…

YÜNČRÜN=

qulluq qilmoq, ta’zim qilmoq – кланяться – bow. Elig taytqa minsü bu kün inčrünüb, yayïsï…

YÏPAR

mushk-anbar– мускус – scene. Köni sözlädiŋ söz yïpar burdï kin– To‘g‘ri so‘zlading, senin…

YÏQ=

yiqitmoq, qulatmoq, buzmoq, yemirmoq – валить, разрушать – bring down. Birisi etigli biri…

YÏQIL=

yiqilmoq, qulamoq, buzmoq – валить, разрушать – bring down. Buzuldï bu tapyuŋ yïqïldï ulï…

YÜδÜR=

yuklamoq, ortmoq. Qarang: yüdür

ÜYÜR

tariq – просо – millet. Šakar halva yegli arpa üyür – Kim shakar, holva yeydi, kimdir arp…

YÜR

tariq – просо – millet. Qawuq yür yedim – Kepak va tariq yedim – Я ел отруби и просо – I …

YÜRÏ=

yuritmoq, harakatlantirmoq – ходить, двигаться – rock, move. Yašï yetmäginčä yürimäz qala…

YÜRÄK

yurak – сердце – heart. Sü bašlar kör ergä yüräk ked keräk– Lashkarboshi bo‘ladigan erga …

YÜRÄKSIZ

qo‘rqoq, yuraksiz – несмелый, трусливый – coward. Yüräksiz kišilär čerig artatur – Qo‘rqo…

YÏRAŠ=

yiroqlashmoq, uzoqlashmoq– удаляться, держаться в отдалении – move off. Keŋäšmäz kišikä q…

YÏRA=

yiroqlashmoq, uzoqlashmoq – удаляться, держаться в отдалении – away (from). Ozunčï kišigä…

YÏRAQ

yiroq, uzoq, olis – далекий – far. Közümdin yïraq sen köŋülkä yaqïn–Sen mening ko‘zimdan …

YÏRAT=

yiroqlashtirmoq, uzoqlashtirmoq – удаляться, держаться в отдалении – hold away. Qatïylan …

YÏRT=

yirtmoq, tilmoq – рвать, разрывать (о сердце) – tear. Köŋül yïrtï yaš tökti iki közi – Ko…

YÏRTUČ

yirtqich, vahshiy – хищный, дикий – predatory. Kiši qilqi yïrtuč– Kishining qilig‘i vahsh…

YÏŠÏY

qalqon – хищный, дикий – predatory. Eligkä yïšïy boldï könli bütüp– Hukmdorga qalqon bo‘l…

YÏY= I

chidamoq, bardosh bermoq, tutmoq, saqlamoq, ushlab qolmoq, tutib qolmoq – сдерживать, уде…

YÏY= II

chetlashtirmoq, uzoqlashtirmoq, daf qilmoq – отстранять, устранять – push aside,estrange,…

YÏYAČ

daraxt – дерево – tree. Uqušsuz kiši-ul yemišsiz yïyač– Zehnsiz kishi mevasiz daraxtdir –…

YAδ=

yoymoq, tarqatmoq, sochmoq – рассеивать, разносить, распространять – radiate. Yaruqluqï y…

YAŠ

yosh, hayot – год (о возрасте) – age. Tirig tutyïl anča yašïm qïl uzun – Tirik tutgin anc…

YAŠA=

yashamoq, hayot kechirmoq – жить – live. Keräk miŋ yašayïl keräk on sekiz – Xoh ming yil …

YAŠAR=

ko‘karmoq, yashnamoq – зеленеть, становиться зеленым – turn green, blow. Yašarmïš čečäklä…

YAŠAT=

yashamoq, yashatmoq – жить – live. Tükäl Nuh yašïn men yašadïm yašattïm – Tugal Nuh yoshi…

YAδAY

piyoda, yayov – пешком – on foot. barma yaday – piyoda borma – не ходи пешком – do not go…