«Қутадғу билиг» изоҳли луғати

чиқмоқ – выходить – эхит. Тиšиг ïдмā эвдä ўŋин čïқялï, қалï čïқса йитрüр кўнилик ёлï –…

қиш – зима – винтер. Эринčиг қïšïй сüрди язқï эсин – Баҳорий шамол зерикарли қишни ҳа…

чиқиш, чора – выход – эхит. Тиригкä čïқïš ёқ ўлüмдä адïн – Тирик одамга ўлимдан бош…

бажармоқ, пайдо қилмоқ – делать – до. Асïγ булса ялŋуқ ўзин қул қïлур – Ишда фойда бўл…

соч, қил – волос – ҳаир. Ёлун қïлда йинčкä ўзüŋни кўнит – Сенинг ёʻлинг қилдан ҳам инг…

қилич – меч – сворд. Қïлïč қайда эрсä кüмüš анда ол – Қилич қаерда бўлса, кумуш ўш…

қиличли – вооруженный мечом – витҳ сворд. Кüмüš йïγса саčлур қïлïčлïγ қур эр – Қиличли …

бажармоқ, яралмоқ – делать – до. Арïню қïлïндï бу дуня эвин – Бу дунё уйи покланиш у…

қилиқ, иш-ҳаракат – характер, дела – чарактер, ворк. Тüзüн эрди алčақ қïлинčи силик, ов…

қилиғли – обладающий каким-л. характером – беҳаве. Тüкäл қïз қïлïнčлïй турур бу аžун – Б…

қилиқ, хусусият – характер, природа – чарактер, натуре. Тüгüк йüз эриг сўз кüвäз кüр қï…

qiliqli, xususiyatli – обладающий каким-л. поведением, манерами, характером – characteris…

odatsiz, qonun-qoidasiz – бесцеремонный, не соблюдающий правила, обычаи – without custom.…

қиличсиз – без меча – витҳоут сворд. Қïлïčсïз тили бирлä эврäр элиг – Ҳукмдор давлатни қ…

қилмоқ, бажармоқ – действие, совершение – до. Кўниликки кўнилик киšиликкä киšилик қïлмақн…

хулқ, қилиқ – характер, природа – чарактер, натуре. Ақï алп атïм болса алčақ кўñüл, тузи…

қимиз – кумыс – умисс. Қïмïз сüт я йüн яй, я юйрут қурут – Қимиз, сут, ё юнг, ёғ,…

ғилоф – ножны – ковер. Қаю бег эрäтни севüндüрмäсä, қïлïč қïнда čïқмас анïŋда баса – Қа…

жазо, жафо, азоб – уқубат – наказание, мучение – пунишмент. Ҳалалқа сақïš-ул ҳарамқа ма …

жазоламоқ – наказывать – пуниш. Бар эрсä язуқум қïна эрк саŋа – Гуноҳим бор бўлса, мен…

қишки – зимний – винтер. Üčи кüзки юлдуз üčи қïšқï – Уларнинг учтаси кузги юлдуз, уч…

қир, тепалик – плоскогорье – упландс. Язï тай қïр опрï тўšäнди ядïб – Текисликлар, тоғ…

ёмон, қирувчи – злобный – бад. Адаš кўŋли сïнса болур қïр яйï– Дўстнинг кўнгли синса…

дурадгор, тери ошловчи – столяр, кожевник – жоинтер. Темüрčи этüкčи ена қïрмаčï – теми…

қирқ (рақам) – сорок – фортй. Яšïŋ қïрқта кеčсä – ёшинг қирқдан ўца – когда тебе за …

сирт, кўриниш – поверхность – эхтернал сиде. Аžун меŋзи болдï ҳабаš қïртïšï – Олам занг…

қирғинчи, қирувчи – погромщик – слаугҳтер. Қаюсï басïмčï ўлüтčи қïруқ – Қай бирлари –…

қизғиш, қизил – розовый – реддиш. Неčä қïрю эŋлиг йüзи сувлуй эр, тиšилäртин ўтрü ўзи…

қисмоқ, босмоқ – сдерживать – пресс. Некü тер эšитгил ўзин қïсян эр – Ўзини босиб олган…

қисқартирмоқ – уменьшаться – шортен. Тириглик қïсалдï узадï сақïнč – Тириклик қисқарди, …

[а.] қисмат – судьба – фортуне. Керäк ят керäк дуня тезгин йüгüр, некü эрсä қïсмат саŋа…

қисқа. Қаранг: қïся.

қисса, баён, сўров – короткий – шорт. Čïяй тул етим қïсса берсä ўтüг, анï барčа тиŋл…

қисқа қилмоқ – сократить, укоротить – сай ин шорт, сай бриефлй. Сўзüнни қïсурйïл узатïлд…

қисқа – короткий – шорт. Қамуй яйиб ўзлäр кўрüšсä ўзüн, сақïнč болдï қïся севинčи узун…

ўткинчи – непродолжительность, мимолетность – трансиент. Қут қïвïлïқïн давлат эрсäллики…

давомсиз, ўткинчи, қуруқ – не продолжительный – трансиент. Кüвäнмä қïвï қутқа қутлуй ки…

омадсиз, бахциз, пешонаси шўр, бечора – неудачливый, злосчастный – унҳаппй, унлуккй.…

ажратмоқ – отделять, отклоняться – дисжоин. ъазïз ол қïйïšмаз анïŋтïн бу ъиз – Аллоҳ ҳар …

чекинмоқ, қайтмоқ – отступать, отказываться – ретурн. Сўзин қïйюčï бегкä тутма умунč – …

ўзини четга олмоқ, сўзидан қайтмоқ – уклоняться, нарушаться – го бакк онеъс ворд. Сўзü…

жазо – наказание, мучение – пунишмент. Ялаваčқа болмас ўлüм я қïйïн, эшитмиш сўзин čин…

қийшиқ, ўзини олиб қочиш – уклониться. Тапïндï қïйïқčа тапïй қïлмади – У хизмат қилди…

сўзидан қайтмасдан, бўйин товламасдан – без уклонения, верно, без нарушений – ҳонест ла…

[а.] тик ҳолатда бўлмоқ, қиём (намоздаги тик ҳолат) – вставание–стееп. Элиг-мä янут бе…

[а.] нарх, қиймат – цена, ценность – валуе. Гуҳар қïймäтини надан не билир – Гавҳар қийма…

қизармоқ, қизимоқ – пламенеть, краснеть – гет ҳот. Ялïн тег болуб дуня қïздï эŋи – Дунй…

қиз – девочка – гирл. Оюл қïз эсизи атадан кедин, атамаз атасïн анасïн адïн, бу янлïй ъ…

қадрли, азиз, ноёб – дорогой – валуабле. Қïз эрмäс бу ялŋуқ киšилик қïз-ул, аз эрмäс бу…

қизил – красный – ред. Қïзïл тил қïлур қïся яšлïй сени – Қизил тил сени қисқа ёшли қи…