«Qutadgʻu bilig» izohli lugʻati
"QUTADG'U BILIG"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI
Dadaboyev, Hamidulla; Xolmuradova, Mushtariy (2018). "QUTADG'U BILIG"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI. Tashkent: NAVRO'Z" nashriyoti.
Трёхъязычный толковый словарь лексики «Кутадгу билиг». Нужен для исторического слоя языка, литературного наследия и связи древней лексики с современными эквивалентами.
Alifbo koʻrsatkichi
it, ko‘ppak – собака – dog. Qalï bolsa arslanqa ït baščïsï– Agar arslonga it boshliq bo‘l…
TÜŠoltin bilan ishlov berilgan, bezak – золотое украшение, бляка – decoration. Yayïz yer qat…
TÜsoch, tola – волос–hair. Tü aš suwqa tüšsä tatïysïz bolur –Agar suv yoki ovqatga soch tus…
TÏŠtish –зуб – teeth. Otuz ekki tïšïm örüŋ yünžülär, üzüldi yïpï kör sačïldï birär – O‘ttiz …
TÜBtub, asos – корень – bottom. Özüŋni unïtma tüb aslïŋ bilin – O‘zligingni unutma, tub asli…
TÏD=kechikmoq – задерживать – late. Ača ber qapuy tïdma barsa kiši – Kimdir ketmoqchi bo‘lsa …
TÏDÏN=tiyilmoq – удерживаться – restrain. Tapuyqa erik bol yazuqtan tïdïn – Allohga xizmat qil,…
TÏDÏYta’qiqlangan, nojoiz – запрещенный – be forbidden. Tidiy söz tübi asli barča yïdïy – Yomo…
TÄDRITangri – Бог – God. Taŋri 'azza va žalla ögdisin ayur – Tangri azza va jallaga hamd aytad…
TÄDRILIGtangrilik – благочестив. Qanï qalmadï bir kiši täŋrilig – Tangrilikni da'vo qiladigan bir…
TÜGÜKxo‘mraygan, buzuq – сумрачный, хмурый – lower (at smb). Tügük yüz ačïy söz kišig tumlïtur…
TÜGÜL=tugulmoq, xo‘mraymoq – хмурым, сумрачным – glower (at smb). Saw altun yazar-ul tügülmiš k…
TÜGÜNtugun – узел – knot. Tümän söz tügünin bu bir sözdä yaz – Tuman so‘z tugunin shu bir so‘z…
TÄKÄtaka – козел – goat. Qayada yurïylï bu ïmya täkä – Qoyada yuradigan bu serka, takalar – Э…
TÏŠLA=tishlamoq – кусать – bite. Nekü alsa tïšla ušaq tančula – Nima olsang tishla, maydalab ch…
TÏLDA=gapirmoq – говорить – say. Tilin tïldama emdi kesgil sözün – Tilingda so‘zlama, endi so‘z…
TÏLDAMgapdon – красноречивый – talker, chatter-box. Ağun falyasufi neŋi bolmasa, nečä tïldäm er…
TÏLDAYsabab – причина, основание – cause. Maŋa rabbum aysa nelük qïldïŋ anday, nekü tïldayïm ba…
TÏN=nafas olmoq, tinmoq, tinchimoq – дыхание – breathing. Qamuy tebränür tïndï yümdi közi – B…
TÏNnafas, tin – дыхание – breathing. Tüzü tïn toqïrqa ölüm bir qapuy, kirür bu qapuyqa yurïy…
TÏNÏŠorom, dam – вздох – calm. Ölüm boldï axïr tïnïš körsä sen – Boqib ko‘rsang oxirgi nafasin…
TÏNČRUN=tinchlanmoq, xotirjam bo‘lmoq – обрести покой – calm. Tiläk arzu kelsü özi tïnčrunu – Til…
TÏNÏYLÏtirik, yashovchi, nafas oluvchi – живой, живущий – alive. Du‘a birlä tïnmas tïnïylï tïn-a…
TÏNDUR=tindirmoq, tinchlantirmoq – обрести покой – calm. Meni tïndurur sen seŋä yük tegir – Meni…
TÜNLÄtun, kechalar – ночью – night. Uzun tünlä yatma idigä tapun sen– Uzun tunlar yotma, Tangr…
TÏNLÏYtirik, yashovchi, nafas oluvchi – живой, живущий – alive. Bayïrsaq bolun barča tïnlïy üzä…
TÏNLA=eshitmoq, tinglamoq, quloq solmoq – слушать – hear. Biliglig bögüläär sözin tïŋlayu – Bil…
TÜPyuda – очень – very.
TÜPİtub. Tübi yel turur söz köŋül ayrïttur – So‘z bo‘ronli izg‘irin kabidir, dilni (teshib o‘…
TÜPLÜGtub, asosli – корень – bottom. Bu küčlüg kiši qutqa tüplüg erür– Kuchli kishi baxtning as…
TÜPSÜZtubsiz, asossiz – бездонный – boundless. Oγul qïz saqïnčï bu tüpsüz teŋiz – O‘g‘il-qiz qa…
TÜR=o‘ramoq – сворачивать, свертывать – wind round. Tükätti bitig türdi badï tutub – Xatini t…
TÏRŊAQtirnoq – ногти, когти – nail. Alma tïrŋaq – tirnoq olma – не стриги ногти – do not cut yo…
TÜRKČÄturkcha – по-тюркски, на тюркском языке–turkish. Bu türkčä qošuylar tüzättim saŋa – Bu tu…
TÜRKturkiylar – союз племен, создавших тюркский каганат – turc.
TÜRKİSTANTurkiston – название обширной области в Средней и Центральной Азии (QBK, 2₁₀).
TÜRLÜGturli, har xil – разный – different. Biliš birlä etlür qamuy türlüg iš – Hamma turli ishl…
TÜRMÄKgo‘shtli, yog‘li, sirli non – тюрмек, хлебцы с начинкой из сыра, масла или мяса. Kiši otr…
TÜTÜŠ=nizolashmoq, janjallashmoq – ссориться – quarrel with each other. Meŋa kelsä tutšu törü b…
TÜZbaravar, to‘g‘ri – равный, верный – equal, right. ‘Adl turur tüz yüritmäk– Birinchisi ado…
TÜZ=tartib saqlamoq, to‘g‘irlamoq – приводить в порядок – order. Qïlïč aldï-berdï buzunuy tüz…
TÜZÜKto‘g‘ri, chin – верный – right. Ičiŋ ham tašïŋ birlä barča tüzük –Iching ham ko‘rinishing…
TÜZÜL=tuzilmoq, tashkil qilmoq – устроиться – constitute, organize.Tüzüldi törü ham etildi eli,…
TÜZGÜto‘g‘irlamoq – организация, упорядочивание – straight. Bayïrsaq kiši özkä közŋü bolur, aŋ…
TAŠko‘rinish, zohir – внешний вид, облик– (outward) appearance. Tašï teg iči ol iči teg tašï…
TAŠ [a.]toy – корона – crown. Bu iki yumïtsa bedür beg tašï – Bu ikkisi birlashsa, bekning toji y…
TAŊ Itong – рассвет – dawn. Qopub yundi qildi yana taŋ namaz, namazin ötädi du‘a qildi az – Tu…
TAŊ IIajoyib – рассвет – dawn. Aǧunda taŋ išlär bulardin törür – Bu dunyodagi ajoyib ishlar bul…
TAŽČIKČÄ tojikchaпо-персидски – the tadjik language. ‘Arabča tažčikčä kitablar öküš– Arabcha, tojikcha kit…
TAŊÏL=ajablanmoq, hayron bo‘lmoq – удивляться – wonder. Törü bilmäz ögsüz qiliqsiz kiši, törülü…