«Qutadgʻu bilig» izohli lugʻati
"QUTADG'U BILIG"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI
Dadaboyev, Hamidulla; Xolmuradova, Mushtariy (2018). "QUTADG'U BILIG"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI. Tashkent: NAVRO'Z" nashriyoti.
Трёхъязычный толковый словарь лексики «Кутадгу билиг». Нужен для исторического слоя языка, литературного наследия и связи древней лексики с современными эквивалентами.
Alifbo koʻrsatkichi
qorni och– голодный– hungry. Kečä yatsa taŋta yana ač turur – Kechqurun yotsa, tongda yan…
AČÏ=achinmoq, qayg‘urmoq- печалиться, горевать, скорбеть- mourn (for over), grieve (for). Eki…
AŊ=anglamoq, tushunmoq, uqmoq – понимать – understand. Tilin yarlïqarda ögüŋ birla aŋ– Tilin…
AŠ=o‘tmoq, oshmoq – переходить – pass, cross. Qayu art ašar kör öküzlär kečär– Ba’zilari dov…
AŠČÏoshchi, bakovul, oshpaz, pazanda – повар – cook, chef. Arïy bolsa aščï arïy aš berür – Os…
a.arabcha
AŠosh, ozuqa, taom
AδAŠdo‘st, oshna, og‘ayni, o‘rtoq – приятель, друг, товарищ – friend. Bu sewda küčänmiš bolur…
A (a)So‘z oxiriga qo‘shilib da’vat, kuchaytiruv, ta’kid, hayrat ma’nolarini ifodalovchi undov-…
AŠA=oshamoq, yemoq, bahramand bo‘lmoq – кушать – eat. Tutup bütrü ažun eräžin aša – Borliq, o…
AŽAB[a.] ajablanarli, ajoyib – удивление– amazing. Bu türklär tilindä ažab kördüki – Bu turki…
AŽAL[a.] ajal– конец смертный час, смерть – death. Yetilsä ažal, bitilmiš bolur bu ažalkä aza…
AŽALSIZ[a.<-siz] ajalsiz– без конца, без смертного час – deathless. Ažalsiz ölüm bolmaz ergä bol…
AδAQoyoq – нога – foot. Bu kürsi üzälä öz oldurduqï adaqï uč -ul kör – Ko‘rgin, men o‘tirgan …
AδAQLÏYoyoqli – имеющий ноги – with foot. Qamuy üč adaqlïy köni tüz turur – Hamma uch oyoqli nar…
AŊARu olmoshining yo‘nalish kelishigi shakli; unga. – смута, беспорядки – mutiny. Fida qïldï …
AŠʼAR[a.] she’rlar, she’riyat – стихи, поэзия – poems, poetry. Mačïn hakimlärniŋ aš’arlarï bir…
AŠAYUtaom, milliy taom – кушанья – food. Yašïl kök sarïy al ayï ton keðip, ašayu kötürsä yaraš…
AŠČÏ BAŠÏbosh dasturxonchi – главный стольник – main table-clother. Bu yaŋlïy keräk bolsa aščï baš…
AŠ BAŠČÏSÏbosh oshpaz – главный повар – chef. Aš baščïsï χan salar negü keräkin ayur – Bosh oshpaz,…
AČ I =ochmoq – открывать, отворять– open. Elig altï ačtï oqïdï bitig – Hukmdor xatni oldi, ochd…
AČ II =hal qilmoq, yechmoq – решать – decide. Bayat hukmïŋä koz qamuy išlärig, özi kelsä etlür a…
AŠ IIziyofat – пир – banquet. Qalï ašqa beglär oqïsa seni – Agar beglar seni ziyofatga chaqirs…
AČ = IIIochmoq, och qolmoq- голодать - feel hungry. Tüşün-ul bu dunya keligli köčär, yaŋan yel bö…
ʼAŽIZ[a.] ojiz– слабый–feeble. Nelük boldï ‘ažiz özüŋ ey elig – Nega endi sen ojiz bo‘lding, e…
AČIZ [a.]ojiz, zaif- слабый, бессильный- blind, weak. Sïnap edgu ačizni bilmiš kiši - Inson yaxshi…
ʼAŽIZLÏQ[a.<-lïq] ojizlik, zaiflik, notavonlik, chorasizlik– слабость – feebleness. Ilaha bilür s…
AČÏL=ochilmoq, ayon bo‘lmoq, ma’lum bo‘lmoq- раскрыться, открыться - be opened. Bü tört neŋ üz…
AδÏL=hushyorlanmoq, o‘ziga kelmoq, g‘aflatdan chiqmoq – протрезвиться – be vigilant, sober. Aδ…
AČLÏQochlik– голод– hunger. Közi ač kiši ölsä ačlïq qodur – Ko‘zi och kishi o‘lgandan keyin to…
AŠLÏYrizqli, nasibali, aloqador, bog‘liq, bahravar – связанный, со счастливым уделом – connect…
AŊLA=anglamoq, tushunmoq, uqmoq – понимать – understand. Özüm ögränür-mu anï aŋlayïn– O‘zim o‘…
AČÏNoch, ochlik– в состоянии голода. – hunger. Tirilgü berür qodmas ačïn birig – U hammaga ri…
AČÏN=achinmoq, iltifot qilmoq, g‘amxo‘rlik qilmoq– заботиться, оказывать милость– care, solici…
AŠNÏoshna, og‘ayni, qo‘ni-qo‘shni– сосед, друг – neighbour, friend. Qanï qošnï-ašnï sewïnč qa…
AδÏN Iboshqa, bo‘lak– другой, иной – other. Seniŋdä bayïrsaq aδïn yoq maŋa – Men uchun Sendan b…
AδÏN IIhushyor – протрезвиться – vigilant. Bu davlat esürtsä aδïn aδnumas – Bu davlat mast qilsa…
AδÏNSÏYmaxsus, boshqa, bo‘lakcha, o‘zgacha – иной, отличный – special, differently. Bu čin munun…
AŠNUoldin, avval, burun– раньше – before. Men ašnu ayayïn eligkä sözüŋ, ne ermiš tiläkiŋ kim …
AŠNUQÏavvalgi– прежний – previous. Yana ašnuqï sözkä yanyay teyü, taqï qorqar erdim seŋa iymänü…
AδÏR=ayirmoq, ajratmoq, farqlamoq – разделять – divide. Aδïrmas-mä begsig ya qulsïy kišig – Me…
ŽaðR[a.] ildiz – корень – root. ‘Adad žaðri qïl – Sondan ildiz chiqarish amalini o‘rgan – изв…
AδRÏL=ayrilmoq, ajralmoq, judo bo‘lmoq – расставаться – separate. Munuqï barïr -mä bu kün aδrïl…
AŠRUnihoyatda, ortiq, oshiqcha, ziyoda, ko‘p – чрезмерно– extremely. Ayïrladï ašru bayïrsaqlï…
AČÏT I=ranjitmoq, xafa qilmoq– огорчить, опечалить– offend. Sözün söksä yalŋuq ačïtsa tilin – Ki…
AČÏT II=xo‘mraymoq, qovoq uymoq, yuzni burishtirmoq– сделать строгим лицо – lower (at smb), frown…
AČUMangu padar (Ollohga nisbatan) – вечный отец (при обращении к богу)– eternal father (to G…
AŽUMangu padar (Ollohga nisbatan) – вечный отец (при обращении к богу)– eternal father (to G…
AŠUN=oshmoq, ustunlik qilmoq, ilgarilamoq, o‘zmoq, ortmoq, ko‘paymoq – превосходить – excel (s…
AŽUN[s] dunyo, jahon, olam, yer, zamin, zamon– мир– world. Ažun tezginür eldä arqïš yorïp – K…