«Qutadgʻu bilig» izohli lugʻati
"QUTADG'U BILIG"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI
Dadaboyev, Hamidulla; Xolmuradova, Mushtariy (2018). "QUTADG'U BILIG"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI. Tashkent: NAVRO'Z" nashriyoti.
Трёхъязычный толковый словарь лексики «Кутадгу билиг». Нужен для исторического слоя языка, литературного наследия и связи древней лексики с современными эквивалентами.
Alifbo koʻrsatkichi
xabar – известие – information. Dunya erdämin asïγïn yasïn xabar berür – (Bu bob) dunyoni…
хаджиба, другой не вынесет, разве что будет особенным человекомThe great thing is hadjib, the other will not endure, except that it will be a special pe…
XALAYÏQ [a.]xaloyiq – народ – people. Törütti tümän mïŋ xalayïqlarïγ –(U)Tuman ming insonlarni yaratd…
XALİFAT [a.]xalifat, o‘rinbosar – управляющий, наместник – successor. Ekinči xalifat keräk čin bütün,…
XALIQ[a.] yaratuvchi, Alloh – создатель, творец – creator, God. Törügłi xaliq ne qulsa qilur –…
XALQ[a.] xalq, aholi – народ – people. Qilinč edgü bolsa qamuy xalq sewär – Qilig‘ing yaxshi …
XANxon – народ – people. Bu tawyač qara buyra xanlar xanï – Bu Tavg‘och Bug‘ra xon xonlar xo…
XAN SALARdasturxonchi – стольничий – tabler. Ögdülmiš eligkä uł bałïł xan salar nekü teg keräkin a…
XAQANxoqon – каган – king. Ağunda ğavï bardï xaqan küsi – Xoqonning shuhrati dunyoga yoyildi –…
XARAB[a.] xarob – разрушение–ruined. Bu mulknïŋ xarabï baqasï nedin– Bu davlatning vayron bo‘l…
XAS[a.] tanlangan, xos– избранный – peculiar. Eligkä yaqïn xas hağib erdi bir – Hukmdorga ya…
XASÏ[a.] maqtanchoq – кичливый – boaster. Bayat men tegüči kišidä xasï – Xudolikni da’vo qilu…
XASÏM[a.] dushman – враг – enemy. Ayï artuq emgäk tegürmä aŋar, bayat-ul seŋä xasmï andïn sïŋa…
XAT [a.]xat, yozuv- красноречие – talker, eloquent. Qamuy xatnï bilsä bitisä elig– Hamma xatni bi…
XATÏR [a.]xotira – мысль, душа – memory. Qïlïčda yetigräk bularnïŋ tili, yana qïlda yinčkä bu xatïr…
XATA [a.]xato, nuqson, kamchilik– ошибка, погрешность – mistake. Ešitsü ayayïn özüm bilmišin, elig…
XATAR [a.]xatar – опасность – rescue. Boyuzdïn bolur barča begkä xatar – Bekka hamma xatar bo‘g‘izd…
XATARLÏY [a.+ -lïy]xatarli – опасный – dangerous. Xatarlïy turur dunya nušï ayu – Bu dunyo xatarlidir, uning…
XAVF [a.]xavf-xatar – страх – danger. Rïža xavf bu ekki qanat sanï-ul– Qo‘rquv va umidni ikki qano…
XAYL [a.]otliq qo‘shin – конный отряд – cavalry. Keräk xayl bašïqa bu bir qač qïlïq – Otliq qo‘shi…
XAYR [a.]xayr-baraka – добро – productivity.
XAZÏNA [a.]boylik, xazina – сокровища – treasure. Saran beg xazina terär neŋ urur – Xasis beg mol-du…
XILʼAT[a.] mukofot – награда – reward. Ayïrlamiš artuq üküš xil'ati, qalamnïŋ haqï tep uquš hur…
XIRAD[f.-t.] aql-zakovat, bilim – разум, ум – intellect, mind. Xiradqa atadï bu ol Ögdülmiš – …
xit.xitoycha
XIYANAT [a.]xiyonat – предательство – trait. Aminig xiyanat bilä qatmayïl, yaraylïy yaraysïz bilä tut…
XOQ[f.-t.] yer, xok – земля, прах – earth. Obu xoq – suv va tuproq – вода и земля – water an…