«Қутадғу билиг» изоҳли луғати
"ҚУТАДГ'У БИЛИГ"ДАГИ СО'ЗЛАРНИНГ О'ЗБЕКЧА, РУСЧА ВА ИНГЛИЗЧА ИЗОҲЛИ ЛУГ'АТИ
Дадабоев, Ҳамидулла; Холмурадова, Муштарий (2018). "ҚУТАДГ'У БИЛИГ"ДАГИ СО'ЗЛАРНИНГ О'ЗБЕКЧА, РУСЧА ВА ИНГЛИЗЧА ИЗОҲЛИ ЛУГ'АТИ. Ташкент: НАВРО'З" нашриёти.
Трёхъязычный толковый словарь лексики «Кутадгу билиг». Нужен для исторического слоя языка, литературного наследия и связи древней лексики с современными эквивалентами.
Алифбо кўрсаткичи
тиш –зуб – теетҳ. Отуз экки тïšïм ўрüŋ йüнžüлäр, üзüлди йïпï кўр саčïлдï бирäр – Ўттиз …
ТÜсоч, тола – волос–ҳаир. Тü аš сувқа тüšсä татïйсïз болур –Агар сув ёки овқатга соч тус…
ÏТит, кўппак – собака – дог. Қалï болса арсланқа ïт баščïсï– Агар арслонга ит бошлиқ бўл…
ТÜŠолтин билан ишлов берилган, безак – золотое украшение, бляка – декоратион. Яйïз ер қат…
ТÜБтуб, асос – корень – боттом. Ўзüŋни унïтма тüб аслïŋ билин – Ўзлигингни унутма, туб асли…
ТÏД=кечикмоқ – задерживать – лате. Аčа бер қапуй тïдма барса киšи – Кимдир кетмоқчи бўлса …
ТÏДÏН=тийилмоқ – удерживаться – рестраин. Тапуйқа эрик бол язуқтан тïдïн – Аллоҳга хизмат қил,…
ТÏДÏЙтаъқиқланган, ножоиз – запрещенный – бе форбидден. Тидий сўз тüби асли барčа йïдïй – Ёмо…
ТÄДРИТангри – Бог – Год. Таŋри 'азза ва žалла ўгдисин аюр – Тангри азза ва жаллага ҳамд айтад…
ТÄДРИЛИГтангрилик – благочестив. Қанï қалмадï бир киšи тäŋрилиг – Тангриликни да'во қиладиган бир…
ТÜГÜКхўмрайган, бузуқ – сумрачный, хмурый – ловер (ат смб). Тüгüк йüз аčïй сўз киšиг тумлïтур…
ТÜГÜЛ=тугулмоқ, хўмраймоқ – хмурым, сумрачным – гловер (ат смб). Сав алтун язар-ул тüгüлмиš к…
ТÜГÜНтугун – узел – кнот. Тüмäн сўз тüгüнин бу бир сўздä яз – Туман сўз тугунин шу бир сўз…
ТÄКÄтака – козел – гоат. Қаяда юрïйлï бу ïмя тäкä – Қояда юрадиган бу серка, такалар – Э…
ТÏŠЛА=тишламоқ – кусать – бите. Некü алса тïšла уšақ танčула – Нима олсанг тишла, майдалаб ч…
ТÏЛДА=гапирмоқ – говорить – сай. Тилин тïлдама эмди кесгил сўзüн – Тилингда сўзлама, энди сўз…
ТÏЛДАМгапдон – красноречивый – талкер, чаттер-бох. Ағун фалясуфи неŋи болмаса, неčä тïлдäм эр…
ТÏЛДАЙсабаб – причина, основание – каусе. Маŋа раббум айса нелüк қïлдïŋ андай, некü тïлдайïм ба…
ТÏНнафас, тин – дыхание – бреатҳинг. Тüзü тïн тоқïрқа ўлüм бир қапуй, кирüр бу қапуйқа юрïй…
ТÏН=нафас олмоқ, тинмоқ, тинчимоқ – дыхание – бреатҳинг. Қамуй тебрäнüр тïндï йüмди кўзи – Б…
ТÏНÏŠором, дам – вздох – калм. Ўлüм болдï ахïр тïнïš кўрсä сен – Боқиб кўрсанг охирги нафасин…
ТÏНČРУН=тинчланмоқ, хотиржам бўлмоқ – обрести покой – калм. Тилäк арзу келсü ўзи тïнčруну – Тил…
ТÏНÏЙЛÏтирик, яшовчи, нафас олувчи – живой, живущий – аливе. Дуъа бирлä тïнмас тïнïйлï тïн-а…
ТÏНДУР=тиндирмоқ, тинчлантирмоқ – обрести покой – калм. Мени тïндурур сен сеŋä йüк тегир – Мени…
ТÜНЛÄтун, кечалар – ночью – нигҳт. Узун тüнлä ятма идигä тапун сен– Узун тунлар ётма, Тангр…
ТÏНЛÏЙтирик, яшовчи, нафас олувчи – живой, живущий – аливе. Байïрсақ болун барčа тïнлïй üзä…
ТÏНЛА=эшитмоқ, тингламоқ, қулоқ солмоқ – слушать – ҳеар. Билиглиг бўгüлääр сўзин тïŋлаю – Бил…
ТÜПюда – очень – верй.
ТÜПИ̇туб. Тüби ел турур сўз кўŋüл айрïттур – Сўз бўронли изғирин кабидир, дилни (тешиб ў…
ТÜПЛÜГтуб, асосли – корень – боттом. Бу кüčлüг киšи қутқа тüплüг эрüр– Кучли киши бахтнинг ас…
ТÜПСÜЗтубсиз, асоссиз – бездонный – боундлесс. Оγул қïз сақïнčï бу тüпсüз теŋиз – Ўғил-қиз қа…
ТÜР=ўрамоқ – сворачивать, свертывать – винд роунд. Тüкäтти битиг тüрди бадï тутуб – Хатини т…
ТÏРŊАҚтирноқ – ногти, когти – наил. Алма тïрŋақ – тирноқ олма – не стриги ногти – до нот кут ё…
ТÜРКČÄтуркча – по-тюркски, на тюркском языке–туркиш. Бу тüркčä қоšуйлар тüзäттим саŋа – Бу ту…
ТÜРКturkiylar – союз племен, создавших тюркский каганат – turc.
TÜRKİSTANTurkiston – название обширной области в Средней и Центральной Азии (QBK, 2₁₀).
ТÜРЛÜГтурли, ҳар хил – разный – дифферент. Билиš бирлä этлüр қамуй тüрлüг иš – Ҳамма турли ишл…
ТÜРМÄКgo‘shtli, yog‘li, sirli non – тюрмек, хлебцы с начинкой из сыра, масла или мяса. Kiši otr…
ТÜТÜŠ=низолашмоқ, жанжаллашмоқ – ссориться – қуаррел витҳ эач отҳер. Меŋа келсä тутšу тўрü б…
ТÜЗбаравар, тўғри – равный, верный – эқуал, ригҳт. ъадл турур тüз йüритмäк– Биринчиси адо…
ТÜЗ=тартиб сақламоқ, тўғирламоқ – приводить в порядок – ордер. Қïлïč алдï-бердï бузунуй тüз…
ТÜЗÜКтўғри, чин – верный – ригҳт. Иčиŋ ҳам таšïŋ бирлä барčа тüзüк –Ичинг ҳам кўринишинг…
ТÜЗÜЛ=тузилмоқ, ташкил қилмоқ – устроиться – конституте, организе.Тüзüлди тўрü ҳам этилди эли,…
ТÜЗГÜтўғирламоқ – организация, упорядочивание – страигҳт. Байïрсақ киšи ўзкä кўзŋü болур, аŋ…
TAŠкўриниш, зоҳир – внешний вид, облик– (оутвард) аппеаранке. Таšï тег иčи ол иčи тег таšï…
ТАŠ [а.]той – корона – кровн. Бу ики юмïца бедüр бег таšï – Бу иккиси бирлашса, бекнинг тожи й…
ТАŊ Итонг – рассвет – давн. Қопуб юнди қилди яна таŋ намаз, намазин ўтäди дуъа қилди аз – Ту…
ТАŊ ИИажойиб – рассвет – давн. Аǧунда таŋ иšлäр булардин тўрüр – Бу дунёдаги ажойиб ишлар бул…
TAŽČIKČÄ tojikchaпо-персидски – тҳе таджик лангуаге. ъарабčа таžčикčä китаблар ўкüš– Арабча, тожикча кит…
ТАŊÏЛ=ажабланмоқ, ҳайрон бўлмоқ – удивляться – вондер. Тўрü билмäз ўгсüз қилиқсиз киšи, тўрüлü…