HAYOT jamgʻarmasining bepul milliy loyihasi
Terminologik

«Qutadgʻu bilig» izohli lugʻati

"QUTADG'U BILIG"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI

Dadaboyev, Hamidulla; Xolmuradova, Mushtariy (2018). "QUTADG'U BILIG"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI. Tashkent: NAVRO'Z" nashriyoti.

Трёхъязычный толковый словарь лексики «Кутадгу билиг». Нужен для исторического слоя языка, литературного наследия и связи древней лексики с современными эквивалентами.

Alifbo koʻrsatkichi

Barchasi a b d e f g h i j k l m n o p q r s t u v x y z o g sh ch

sigir – корова – cow. Yedim ičtim uδ teg – Hayvondek (sigirdek) yedim, ichdim – Я ел и пи…

Uδï=

I uxlamoq – спать – sleep. Namaz qïldï yattï töšakkä kirib, bir anča uδïδï – Namoz o‘qidi…

UŠAQČÏ

g‘iybatchi, yolg‘onchi, maydagap odam – мелочный человек, сплетник – gossiper, liar. Özüŋ…

UŠAQ

kichkina, mayda, g‘iybat – маленький, пересуд – gossip, scandal. Ušaq söz edärmä yemä kek…

UŠÄT=

maydalamoq – измельчать, крошить – make small. Tili sözdä yazsa ušätür tišin – Tili so‘zd…

UδÏT I=

uxlatmoq. Qarang:udït I.

UδÏT II=

o‘chirmoq, so‘ndirmoq. Qarang:udït II.

UŠTMAH

[s.] jannat – рай – paradise. Soluŋdïn tamu ornï uštmah oŋ-ul – Chap tomonda do‘zax, o‘ng…

UδU

so‘ngra, keyin – вслед, следом – after I. Men ašnu barayïn senin-din oza, sen aqru uδu ke…

Uδul=

izma iz bormoq.Qarang: ud=.

UδUYLUY

ogohlik – бдительность – attentiveness. Uδuyluy bu saqlïqnï ögdi erän – Mard kishilar hus…

UŽUZ oson, kam deb bilmoq

пренебрегать – easy. Bu tört neŋ užuz tutma begsig yuri – Bu to‘rt narsaga mensimasdan qa…

UŽUZLA= nafratlanmoq, yomon koʻrmoq, mensimaslik, kamsitmoq

презирать –hate. Ayïrla seni ul ayïrlasa čin, užuzla užuzlasa – U seni qadrlasa, sen ham …

уберечь свою голову, береги язык (следи за ним)

If you want to save your head, manage your tongue (QBH, 80₉).

ÜČ uch

три – three. Kümüš kürsi urmïš üzä olturur, bu kursi adaqï üč adrï turur – Kumush kursi q…

UDÏ=

uxlamoq – спать – sleep. Ay elig udïma odun – Ey hukmdor, uxlama uyg‘on – О правитель, не…

UDÏT=

I uxlatmoq – усыплять – lull to sleep. Bu yaflat turur kör udïtur kişig – Bu g‘aflat kish…

UDLAYU

sigirdek, sigir kabi – подобно корове – like a cow. Yemä udlayu sen – sigirdek yema – не …

UDU

so‘ngra, keyin – вслед, следом – after. Begi qanča barsa udu qul yolï – Bek qayerga borsa…

UDUL=

izma iz bormoq. Qarang: ud=.

ULÏ=

ulimoq, yigʻlamoq, ingramoq – стонать, вонить – cry. Negükä ulïr sen nekü bu sïyït – Nima…

UL

asos, poydevor, ildiz – основание, фундамент – base, root. Čečäk yaslïy ersä bičär men ul…

ULÏN=

ulimoq, yigʻlamoq, ingramoq – стонать, вонить – cry. Oylïn qučub yïyladï ulïndï – Oʻgʻlin…

ULÏT=

ulimoq – выть – howl, wail. Quturmïš böri teg ažunnï ulïttïm –Qutirgan boʻridek dunyoni t…

ULA=

ulanmoq, bog‘lanmoq – присоединять – connect. Kesilsä seningdin yaqïn qa qadaš, yaqïnlïq …

ULAŠ=

ulanmoq, bogʻlanmoq – присоединять – connect. Tiläk arzu ni’mät ulašu kelir – Tilak, orzu…

ŽULAŊBIN

[f.-t.] sharbat – напиток, приготовленный из меда– juice. Quruy öl yemiš ya žulaŋbin žula…

ŽULAB

[a.<f.-t.] gulob, gulsuvi – розовая вода прохладительный напиток, приготовленный из меда …

ULAM

doimiy, bardavom – постоянно – constant. Ölümkä asïy qïldï ersä ot em, otačï turu qalyay …

ʼULAMA

[a.] ulamo, olim – ученые – scientist. Mačin 'ulamalarïnïŋ aš'arlarï bilä arastä qïlïnmïš…

ULAN=

ulanmoq, bog‘lanmoq – присоединять – connect. Bayat tapuyïŋa bu ulanmïš özüm – O‘zimni Al…

ULAR

kaklik – куропатка – partridge. Ular quš ünin tüzdi – Ular qush (Kaklikning nari, tog‘ ku…

ULLA=

ulugʻlamoq – почитать – aggrandize.Qarïmaz bü edgü nečä yïllasa, esizlik edikmäz nečä ull…

ULUŠ

ulus, qishloq – селение – village. Berü kel uluš känd ičindä tiril – Bu yoqqa kelib shaha…

ULUY

ulugʻ– большой, высокий – great. Biligni beδük bil, uqušnï uluy – Bilimni baland bil, uqu…

ULUYLUQ

ulug‘lik– величие – great. Ayïš barča tüšdä ayïrlïq bolur, ayarï teŋinčä uluyluq bolur – …

ULUYSIY

takabburlik – высокомерный – haughty. Uluysïy bedük tutsa beglär köŋül, seziksiz učuzluq …

ULYAδ=

ulgʻaymoq – возвышаться – grow (up), get big. Kiši qutluyï ol nečä ulyaδu, baru edgü bols…

UM=

umid qilmoq, kutmoq – ожидать, надеяться – expect, hope. Umar men tiläsäm tiläk bergä – I…

UMÏNČ

umid – надежда – hope. Yana ma idimdin umïnč kesmädim – Yana men Allohdan umid uzmadim – …

UMARA

[a.] umaro, olimlar – эмиры – emirs. Mašriqlïylar Zaynu-l-umara at berdilär – Mashriqlikl…

UMDÏČÏ

ochko‘z, ochofat – алчный, жадный – greedy. Yana umdïčï birlä bolma yawuq – Yana ochofat …

UMDUČÏ

ochko‘z, ochofat – алчный, жадный – greedy. Kiši umdučï bolsa boldï bolun – Kishi tamagir…

UMDU

ochko‘zlik – алчность – greediness. Kimi ersä umdu qïlur ersä qul, anïŋ bošluqï kör ölüm …

UMDUSUZ

beg‘araz, manfaatsiz – бескорыстный – impartially. Adaš qoldaš erdäš tutun umdusuz, ïnany…

умрешь без болезни от раскаяния

You will die without illness from repentance (QBH, 128₃₅).

UMUN=

umid qilmoq, kutmoq – ожидать, надеяться – expect, hope. Kičig ersä um[u]nur saqal üngükä…

UMUNČ

umid – надежда – hope. Yazuqum öküš teb umunč kesmägü – Gunohim ko‘p deb (Allohdan) umidi…

UMUNČSUZ

umidsiz – лишенный надежды – lose hope. Umunčsuz bolub ğandïn elgin yudï – U umidini yo‘q…

UNÄR

qudratli, kuchli – могущественный – powerful. Bu bögdä bičäk kim eligda tutar, bïčïylï ke…