HAYOT jamgʻarmasining bepul milliy loyihasi
Terminologik

«Qutadgʻu bilig» izohli lugʻati

"QUTADG'U BILIG"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI

Dadaboyev, Hamidulla; Xolmuradova, Mushtariy (2018). "QUTADG'U BILIG"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI. Tashkent: NAVRO'Z" nashriyoti.

Трёхъязычный толковый словарь лексики «Кутадгу билиг». Нужен для исторического слоя языка, литературного наследия и связи древней лексики с современными эквивалентами.

Alifbo koʻrsatkichi

Barchasi a b d e f g h i j k l m n o p q r s t u v x y z o g sh ch
QÏZAR=

qizarmoq – краснеть – turn red. Yüzi qïzdï öŋdi – Yuzi qizardi, rangi xiralashdi – Его ли…

QÏZLÏQ

qiymat, azizlik, noyoblik, qadrlilik – ценность, редкость – valuable. Kiši qïzlïqï boldï …

QÏZYU

qizg‘ish – розовый, румяный – reddish. Kiši köŋli tirlür bolur qïzyu eŋ – Kishi ilhomlans…

QAČ

Qancha? necha? – Сколько? Столько? – How much? Ay elig tapuyčï bu qač türlüg ol – Ey hukm…

QAČ=

qochmoq, yugurmoq – бежать – run. Yaraysïz yabuz išta qačyïl – Yaroqsiz, yovuz ishdan qoc…

QAδAŠ

qarindosh, aka – родственник, родной, брат – relative, brother. Qaδaš köŋli barča seŋa qa…

QAδAŠLÏY

qarindoshi mavjud. Qarang: qadašlïy.

QAČAN

Qachon? Qanday? – Когда? Как? – When? How? Saŋa tegsä emgäk ya qadyu saqïnč, maŋa-ma qača…

QAŠ I

qosh – бровь – eyebrow. Eriglädi ödläk meŋär tügdi qaš – Taqdir menga teskari qaradi, qos…

QA I

qarindosh – родственники – relative. Kesilsä seniŋdin yaqin qa qadaš, yaqinliq ula sen aŋ…

QAŠ II

qirg‘oq, chegara – край, граница – shore.

QA II

idish – сосуда, посуда – dish. Nečä qa tegürgü keräk bu ašïγ, quruy qodmasa bir ičig ham …

QAČÏT=

qochirmoq, o‘zini olib qochmoq – обращать в бегство, удалять, отвращать, отклонять, прогн…

QAŠÏT=

toʻxtatmoq, qoldirmoq. Qarang: qadït.

QAŠÏY

ulug‘, buyuk–величавый –great. Esizlärkä qašïy keräk qorqsalar – Yomonlarni qo‘rqitish uc…

QAδYU

qayg‘u, g‘am, notinchlik – печаль – care. Qatïy qaδyusï erdi ummat üčün – Barcha qayg‘usi…

QAδYUR=

qayg‘urmoq – печалиться, горевать, заботиться – sorrow, grieve. Eligläšti qaldï elig qaδy…

QABUL

[a.] qabul qilish – приниматься, быть принятым – receive. Ay ol bu kitabkä qabul bolduqï,…

QADÏN

qaynota, xotinning otasi – отец жены, тесть – father in low. Iki qadïn erdi küdägü iki – …

QADÏR=

o‘girmoq, burilmoq – поворачивать – turn.

QADÏR

qattiqqo‘l, qahri qattiq, badjahl – суровый, жестокий. свирепый – strict. Osal bolma saql…

QADÏT=

to‘xtatmoq, qoldirmoq – отвращать, прекращать – leave. Owutluy keräk er owutï üčün, yayï …

QADAŠ

qarindosh, aka – родственник, родной, брат – relative, brother. Qadašïŋ yoq ersä yurï tut…

QADAŠLÏY

qarindoshi bor bo‘lmoq – имеющий родственников – kinship. Qamuyda küči bek qadašlïy kiši …

QADNA=

tartibsiz harakat qilmoq – беспорядочно двигаться – disorderley action.

QADR

[a.] qadr-qimmat – ценность, достоинство – price. Bilig qadrini ham biliglig bilür – Bili…

QADYU

qayg‘u, g‘am, notinchlik – печаль – care. Boyuzdan adïn yoq olar qadyusï? – Ularning bo‘g…

QADYULUY

qayg‘uli – печальный, горестный – sorrowful. Turub ewkä kirdi edi qadyuluy, sewinč ketti …

QADYUR=

qayg‘urmoq – печалиться, горевать, заботиться – sorrow, grieve. Neräk qadyurar sen neräk …

QADYUSUZ

qayg‘usiz, g‘am-tashvishsiz – беспечальный – sorrowless. Adaš qoldaš erdäš tutun umdusuz,…

QAHTI

[a.] oz, kam, qahat, siyrak – скудный, редкий – few. Vafa qahti boldï ğafa toldï dunya – …

QALÏ=

sakramoq – скакать, прыгать – if to jump. Qayada qalïylï bu ïmya tekä – Qoyada sakraydiga…

QAL=

qolmoq – оставаться – stay. Arïb yolda qalmaz tiläkin tiläb – Orzulariga yo‘l izlovchi bu…

QAL

kaltafahm, nodon – глупый – slow, witted. Nekü ter ešit emdi kökčin saqal, uqa bar munï s…

QALÏN

ko‘p sonli, ko‘p – многочисленный – a lot of. Qalïn bod terildi qapuyda tolu, qanï bir iš…

QALÏQ

osmon, samo – небо, небеса – sky. Qalïq bütrü tuttï qara quš öŋi – Osmon butunlay qora qu…

QALAM

[a.] qalam – тростниковое перо, калям – pencil. Munï sözlädim söz bitigin ulam, tükättim …

QALI

Qaysi? Agar – Если, Как? – If, Which? Qalï tegdi ersä seŋa küč basïnč beru kel meŋa ay bu…

QALQAD

qalqon. Qarang: qalqan.

QALQAN

qalqon – щит – shield. Tayaqlïq yayïqa temür qalqan et – To‘qmoqli dushmanga temir qalqon…

QAM

shaman - щит - shield. Bu soqluq ig ol bir otï yoq emi, anï emläyümäs bu dunya qamï - Och…

QAMÏT=

surilmoq, siljimoq - сдвигать, смещать - move. Qalï üč adaqta emitsä biri, ekisi qamïtar …

QAMA

qamashmoq - набиваться, слепит, рябить (в глазах) - be dazzled. Yüzi körklüg erdi körüb k…

QAMUY

hamma - весь - every. Bu dunya özin keδ sewitmiš seŋä, qamuy 'aybï erdäm körünmiš seŋä - …

QAN=

qonmoq - удовлетворяться - be satisdied. Bašïnda bir atčï maŋa suw berür, alïr men tükätü…

QAN

qon - кровь - blood. Qizïl ayzï qan teg qašï qab qara - Qizil labi qondek, qoshi qop-qora…

QANČA

Qancha? Qayerga? – Сколько? Куда?– Where? Quruy qaldï kalbud učup bardï žan, bayat bildi …

QANÏQÏ

Qanday? Qayerda? – Какой? Где?– What? Where? Qanïqï munar teggü ešim ay er, munï qïlyuqa …

QANAʼAT

[a.] qanoat - удовлетворенность, довольство малым - contentment. Qana'atqa Odyurmiš at be…

QANAT

qanot – крыло – wing. Raža birlä xavfnï qanat sen qïlïn – Qo'rquv va umidni ikki qanoting…