«Qutadgʻu bilig» izohli lugʻati
"QUTADG'U BILIG"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI
Dadaboyev, Hamidulla; Xolmuradova, Mushtariy (2018). "QUTADG'U BILIG"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI. Tashkent: NAVRO'Z" nashriyoti.
Трёхъязычный толковый словарь лексики «Кутадгу билиг». Нужен для исторического слоя языка, литературного наследия и связи древней лексики с современными эквивалентами.
Alifbo koʻrsatkichi
qizarmoq – краснеть – turn red. Yüzi qïzdï öŋdi – Yuzi qizardi, rangi xiralashdi – Его ли…
QÏZLÏQqiymat, azizlik, noyoblik, qadrlilik – ценность, редкость – valuable. Kiši qïzlïqï boldï …
QÏZYUqizg‘ish – розовый, румяный – reddish. Kiši köŋli tirlür bolur qïzyu eŋ – Kishi ilhomlans…
QAČQancha? necha? – Сколько? Столько? – How much? Ay elig tapuyčï bu qač türlüg ol – Ey hukm…
QAČ=qochmoq, yugurmoq – бежать – run. Yaraysïz yabuz išta qačyïl – Yaroqsiz, yovuz ishdan qoc…
QAδAŠqarindosh, aka – родственник, родной, брат – relative, brother. Qaδaš köŋli barča seŋa qa…
QAδAŠLÏYqarindoshi mavjud. Qarang: qadašlïy.
QAČANQachon? Qanday? – Когда? Как? – When? How? Saŋa tegsä emgäk ya qadyu saqïnč, maŋa-ma qača…
QAŠ Iqosh – бровь – eyebrow. Eriglädi ödläk meŋär tügdi qaš – Taqdir menga teskari qaradi, qos…
QA Iqarindosh – родственники – relative. Kesilsä seniŋdin yaqin qa qadaš, yaqinliq ula sen aŋ…
QAŠ IIqirg‘oq, chegara – край, граница – shore.
QA IIidish – сосуда, посуда – dish. Nečä qa tegürgü keräk bu ašïγ, quruy qodmasa bir ičig ham …
QAČÏT=qochirmoq, o‘zini olib qochmoq – обращать в бегство, удалять, отвращать, отклонять, прогн…
QAŠÏT=toʻxtatmoq, qoldirmoq. Qarang: qadït.
QAŠÏYulug‘, buyuk–величавый –great. Esizlärkä qašïy keräk qorqsalar – Yomonlarni qo‘rqitish uc…
QAδYUqayg‘u, g‘am, notinchlik – печаль – care. Qatïy qaδyusï erdi ummat üčün – Barcha qayg‘usi…
QAδYUR=qayg‘urmoq – печалиться, горевать, заботиться – sorrow, grieve. Eligläšti qaldï elig qaδy…
QABUL[a.] qabul qilish – приниматься, быть принятым – receive. Ay ol bu kitabkä qabul bolduqï,…
QADÏNqaynota, xotinning otasi – отец жены, тесть – father in low. Iki qadïn erdi küdägü iki – …
QADÏR=o‘girmoq, burilmoq – поворачивать – turn.
QADÏRqattiqqo‘l, qahri qattiq, badjahl – суровый, жестокий. свирепый – strict. Osal bolma saql…
QADÏT=to‘xtatmoq, qoldirmoq – отвращать, прекращать – leave. Owutluy keräk er owutï üčün, yayï …
QADAŠqarindosh, aka – родственник, родной, брат – relative, brother. Qadašïŋ yoq ersä yurï tut…
QADAŠLÏYqarindoshi bor bo‘lmoq – имеющий родственников – kinship. Qamuyda küči bek qadašlïy kiši …
QADNA=tartibsiz harakat qilmoq – беспорядочно двигаться – disorderley action.
QADR[a.] qadr-qimmat – ценность, достоинство – price. Bilig qadrini ham biliglig bilür – Bili…
QADYUqayg‘u, g‘am, notinchlik – печаль – care. Boyuzdan adïn yoq olar qadyusï? – Ularning bo‘g…
QADYULUYqayg‘uli – печальный, горестный – sorrowful. Turub ewkä kirdi edi qadyuluy, sewinč ketti …
QADYUR=qayg‘urmoq – печалиться, горевать, заботиться – sorrow, grieve. Neräk qadyurar sen neräk …
QADYUSUZqayg‘usiz, g‘am-tashvishsiz – беспечальный – sorrowless. Adaš qoldaš erdäš tutun umdusuz,…
QAHTI[a.] oz, kam, qahat, siyrak – скудный, редкий – few. Vafa qahti boldï ğafa toldï dunya – …
QALÏ=sakramoq – скакать, прыгать – if to jump. Qayada qalïylï bu ïmya tekä – Qoyada sakraydiga…
QAL=qolmoq – оставаться – stay. Arïb yolda qalmaz tiläkin tiläb – Orzulariga yo‘l izlovchi bu…
QALkaltafahm, nodon – глупый – slow, witted. Nekü ter ešit emdi kökčin saqal, uqa bar munï s…
QALÏNko‘p sonli, ko‘p – многочисленный – a lot of. Qalïn bod terildi qapuyda tolu, qanï bir iš…
QALÏQosmon, samo – небо, небеса – sky. Qalïq bütrü tuttï qara quš öŋi – Osmon butunlay qora qu…
QALAM[a.] qalam – тростниковое перо, калям – pencil. Munï sözlädim söz bitigin ulam, tükättim …
QALIQaysi? Agar – Если, Как? – If, Which? Qalï tegdi ersä seŋa küč basïnč beru kel meŋa ay bu…
QALQADqalqon. Qarang: qalqan.
QALQANqalqon – щит – shield. Tayaqlïq yayïqa temür qalqan et – To‘qmoqli dushmanga temir qalqon…
QAMshaman - щит - shield. Bu soqluq ig ol bir otï yoq emi, anï emläyümäs bu dunya qamï - Och…
QAMÏT=surilmoq, siljimoq - сдвигать, смещать - move. Qalï üč adaqta emitsä biri, ekisi qamïtar …
QAMAqamashmoq - набиваться, слепит, рябить (в глазах) - be dazzled. Yüzi körklüg erdi körüb k…
QAMUYhamma - весь - every. Bu dunya özin keδ sewitmiš seŋä, qamuy 'aybï erdäm körünmiš seŋä - …
QAN=qonmoq - удовлетворяться - be satisdied. Bašïnda bir atčï maŋa suw berür, alïr men tükätü…
QANqon - кровь - blood. Qizïl ayzï qan teg qašï qab qara - Qizil labi qondek, qoshi qop-qora…
QANČAQancha? Qayerga? – Сколько? Куда?– Where? Quruy qaldï kalbud učup bardï žan, bayat bildi …
QANÏQÏQanday? Qayerda? – Какой? Где?– What? Where? Qanïqï munar teggü ešim ay er, munï qïlyuqa …
QANAʼAT[a.] qanoat - удовлетворенность, довольство малым - contentment. Qana'atqa Odyurmiš at be…
QANATqanot – крыло – wing. Raža birlä xavfnï qanat sen qïlïn – Qo'rquv va umidni ikki qanoting…