Бесплатный национальный проект фонда HAYOT
Терминологический

«Qutadgʻu bilig» izohli lugʻati

"QUTADG'U BILIG"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI

Dadaboyev, Hamidulla; Xolmuradova, Mushtariy (2018). "QUTADG'U BILIG"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI. Tashkent: NAVRO'Z" nashriyoti.

Трёхъязычный толковый словарь лексики «Кутадгу билиг». Нужен для исторического слоя языка, литературного наследия и связи древней лексики с современными эквивалентами.

Алфавитный указатель

Все a b d e f g h i j k l m n o p q r s t u v x y z o g sh ch
UNÏT=

unutmoq, esidan chiqarmoq – забывать – forget. Unïtma bu sözni unïtma meni – Unutma bu so…

UNA=

unamoq, kirmoq, ishonmoq – соглашаться – agree. Otačï unamas mu’azzim sözin – Tabiblar af…

uning yuzini qoraytiradi

– Знай, поспешность плоха для всех, когда она у бека, его лицо стало серым – Know, haste …

упрямство

[several things are evil] for the husband, and one of them is stubbornness (QBN, 36₁₁; QB…

UQ=

uqmoq, tushunmoq – понимать, разуметь – understand. Ul bar munï sen – buni sen uqqin – по…

ÏŠUQ

ilohiy, muqaddas, aziz, tabarruk – священный, святой – divine. Anïŋdïn yirar-ul ïðuq qut …

UQAL=

uqmoq, tushunmoq – понимать, разуметь – understand. Munï sen uqal – buni sen uqqin – ты у…

ʼUQB

[a.] oxirat – исход, конец – the next world, the other world. Bu dunya tiläsä ülägü kümüš…

UQTUR=

uqtirmoq, anglatmoq – объяснит. Yana uqturayïn eligkä bu söz– Hukmdorga bu so‘zni yana uq…

UQUŠ

aql-zakovat – разумение – mind. Uquš-ul senar edgü andïy adaš – Zakovat sen uchun ezgu on…

UQUŠLUY

bilimli, aql-zakovatli – разумение – knowledge. Uqušluy kišilär sözüg az qïlur – Zakovatl…

UQUŠSUZ

bilimsiz, aql-zakovatsiz – неразумный – unlearned. Uqušsuz kiši bir avučča yenik – Zakova…

UQUL=

tushinilmoq, anglashilmoq – растолковывать – understand. Yana aydï elig uquldï bu söz – H…

UQUY

aql-zakovat – разумение – understand. Ayïrlïqï boldï biligig uquy – Uning qadr-qimmati bi…

UQUYLUQ

bilimli, aql-zakovatli – разумение – knowledge. Uquy qayda bolsa uluyluq bolur – Zakovat …

URÏ

yigit, o‘g‘il – юноша, сын, мальчик – youth, son. Yana yandru kelmä ey ersig urï – Endi b…

UR=urmoq

ударить – strike. Kümüš bersä altun yayïšïn urar – Kumush va oltin beradigan kishi dushma…

URAYUN

urog‘un – название одного из индийских лекарств – name of drug. Eligdä tutar solïndïn ura…

URMAQ=

qirpichoq, qirg‘in, shafqatsiz – избиение – pitiless. Ne yawlaq erür bu kišig urmaqï – Un…

ČURNÏ

[sans.] surgi dori– лекарственный порошок–medicine, drug. Qamuy türlüg otlar idišči tutar…

URUŠ=

urishmoq, jang qilmoq – биться, драться – fight. Tebiz qayda ersä toquš ul uruš – Qayerda…

URUN=

bosmoq, qismoq, siqmoq – приникать, прижиматься – press. Bayïrsaqnï bulsa bayïrqa urun – …

URUNČ

pora – взятка, подкуп – bribe. Urunč ol buzuyli oŋulmiš išig – Pora to‘g‘ri ishlarni buza…

URUNČAQ

omonat, garov – залог – temporal. Urunčaq turur bu sewüg ğan ravan – Bu sevimli joning, h…

URUT

quruq – сухой, выгоревший – dry. Saqal boldï yazqï gulaf teg urut – Soqolim yozgi o‘tdek …

URUY

urug‘, don –зерно – seed. Qamuy egrilär esiz uruyï bolur – Hamma egri kishilar yomonlik u…

URUYLUY

urug‘li, aslzoda – родовитый, знатный, благородный – of a noble origin. Uruyluy kišilär q…

URUYSUZ

urug‘siz, tagi past–без потомства – barren. Uruysuz kiši ölsä kesti uruy– Urug‘siz (farza…

USAN=

beparvo bo‘lmoq, beg‘am bo‘lmoq – беспечность – carelessness. Osanma, ölüm kelgä tutya ya…

USAYUQ

beparvo, beg‘am – беспечный – careless. Közi soq serimsüz usayuq özüŋ – Ochko‘z, sabrsiz …

USRÏQ

uyqudagi – сонливый, соня – sleepyhead. Aya usrïq öz sen odun –Ey uyqudagi (kishi), uyg‘o…

USUZ

uyqusiz, bedor – бессоный – sleepless. Usuz yattï saqnu bir anča uduy – Bir qancha vaqt b…

UT=

yutmoq, yengmoq – побеждать – win. Yayïγ utmïš er – dushmanni yutgan yigit – Мужчина, поб…

ʼUTARID

[a.] Merkuriy – Меркурий – Mercury.

UTRU

qarama-qarshi – навстречу, напротив – opposite. Kečigli turur dunya kečti saqïn, keligli …

UTUN

yaramas, yovuz , qo‘pol – скверный, грубый – unfit.Utun bifalardïn sïŋardïn bolayï – Qo‘p…

ŽUVAB

[a.] javob – ответ – answer. Ayïtmaq oŋyay boldï tersi žuvab– So‘ramoq oson bo‘ldi, unga …

ŽUVRUN=

aylanmoq – кружиться, вращаться – go round. Anï tegmä davlat özi žuvrunür – Davlat (shard…

UWUTLUY

andishali – стыдливый – shameful. Uwutluy kiši qïlmaz es[s]iz išig– Andishali kishi yomon…

UWUTSUZ

uyatsiz, andishasiz, nomussiz – бесстыжий – shameless. Yayïdan eŋ ašnu uwutsuz qačar – Du…

UWUTSUZLUQ

uyatsizlik, andishasizlik, nomussizlik – бесстыдство–shameless. Uwutsuzluq erkä edi teŋsi…

UYAδ=

uyalmoq, hadiksiramoq, qo‘rqmoq – стыдиться, робеть – shy, apprehend. Uyaδmasa yalnuq kör…

UYAD=

uyalmoq, xijolat bo‘lmoq – стыдиться – shy. Özüm yoldan azmiš bayatqa uyadtim – O‘zim yo‘…

UYAN

Xudo – Бог – God. Öküš ögdi birlä tümän min sana, Uyan bir bayatqa anar yoq fana – Talay …

UYUY

ko‘lanka, timsol, sharpa – тень, призрак – shady, symbol. Oyul qiz oti ketmäs erkä uyuy –…

UZ

uquvli, mahoratli, mohir – умелый, искусный – quick-witted, skillful. Sözi uz yurïsa yara…

ŽUZ

[xit.] kundal, qizil rangli xitoy matosi – лекарственный порошок–medicine, drug. Aslida: …

UZA=

uzaymoq, to‘ldirmoq – тянуться – lengthen.Qazinä uzasa kümüš ham ayï – Kumush va qimmatba…

UZAL=

cho‘zilmoq. Eräž ersä emgäk uzalmas uzun – Rohat ham, mashaqqat ham uzoqqa cho‘zilmaydi –…

UZAQ

uzoq, yiroq – долгий– far. Azaq bolsa išči bolur iš uzaq – Xizmatchi dudmol bo‘lsa, ish u…