HAYOT jamgʻarmasining bepul milliy loyihasi
Terminologik

«Qutadgʻu bilig» izohli lugʻati

"QUTADG'U BILIG"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI

Dadaboyev, Hamidulla; Xolmuradova, Mushtariy (2018). "QUTADG'U BILIG"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI. Tashkent: NAVRO'Z" nashriyoti.

Трёхъязычный толковый словарь лексики «Кутадгу билиг». Нужен для исторического слоя языка, литературного наследия и связи древней лексики с современными эквивалентами.

Alifbo koʻrsatkichi

Barchasi a b d e f g h i j k l m n o p q r s t u v x y z o g sh ch
ČEČ=

kengaytirmoq, targ‘ib qilmoq, sochmoq Aslida: yechmoq, hal qilmoq, mohiyatiga yetmoq, ang…

doʻst, esh, oʻrtoq, oshna, sherik – друг, приятель – friend. Tirändi unamas berü kelgäli,…

ČEČÄ

yetarli, butunlay, to‘liq, yetarli darajada– достаточно – entirely, sufficient. Yaruq dun…

EŠÜ=

yopmoq, qoplamoq – покрывать – cover. Nečä kür köküzlüg küwänür erig, ölüm yerkä kömdi eš…

EδGÜ

yaxshi, ezgu- добрый, хороший - good. Nekü kelsä tapla kör edgü esiz, boyun ber qazaqa kö…

EδGÜLÜK

yaxshilik, ezgulik - добро, благо - good deed. Uqušdïn kelür kör qamuy edgülük - Hamma ez…

EδGÜLAŠ=

yaxshilamoq, ezgulashmoq- ладить, хорошо обходиться - improved. Qatïylan bularnï bilä edg…

EŊ I

yuz, yanoq, tashqi ko‘rinish– лицо, щеки – face. Ešitgil munï sen e qïryu eŋ– Sen buni es…

EδI

juda, ko‘p – очень – very. Eδi artuq erdäm keräk ög bilig, ažun tutyuqa – Dunyoni qo‘lda …

EŊ II

eng, oldin, avval– самом начале, прежде –at first. Yayïdan eŋ ašnu owutsuz qačar– Dushman…

EδIK=

yaxshilanmoq – улучшаться, хорошеть – improved. Esizlik eδikmäz nečä eδläsä – Qancha urin…

EŠIK

eshik– дверь – door. Til arslan turur kör ešikdä yatur – Til arslon misoli eshikda yotur …

EŠIMSIN=

do‘st bo‘lmoq, do‘stlashmoq, o‘zini do‘st kabi ko‘rsatmoq – казаться другом, показывать с…

EŠIT=

eshitmoq, tinglamoq, quloq solmoq– слышать, слушать – hear, listen. Nekü ter ešit tiŋla b…

EδIZ

yuksak, baland– высокий – high. Ay bu aysa eδiz –Agar oy yuqoriga ko‘tarilsa–Если эта лун…

EδIZLIK

yuksaklik, balandlik– высота – height. Eδizlik tilädi süzük ğan turuy– Toza qalb yuksakli…

ČEČÄK

gul, chechak- цветок - flower. Ilik külmiz oynar čečäklär üzä - Ilik kulmiz (bir turli er…

EŠÜK

parda, niqob, yopinchiq, choyshab – пелена – curtain, cloak. Yaruq dunya yüzkä ešünsä ešü…

ČEČÄKLIG

gulli - с цветами, имеющий цветы - with flower. Yaruq yaz teg erdim tümän tü čečäklig - T…

ČEČÄKLIK

gulzor, chaman - цветник - flower garden. Čečäklikdä sanvač ötär miŋ ünün - Gulzorda bulb…

EδLÄ=

tashvishlanmoq, qayg‘urmoq, e’tibor qaratmoq– оказывать внимание, заботиться – suffer, pa…

EŊLIG

yuzli– с щеками, имеющий щеки – faced,red-cheeked. Nečä qïryu eŋlig yüzi suwluy er, tišil…

EŠÜN=

yopinmoq, qoplamoq– покрывать – cover. Yaruq dunya yüzkä ešünsä ešük– Yorug‘ dunyo yuziga…

EδÄR=

ta’qib etmoq, qidirmoq, izlamoq, izidan bormoq- искать, гнаться, идти следом- fall down. …

EδÄRLÄ=

egarlamoq- оседлать - saddle. Edärlädi terkin atïnï tutub- Otini tutib, tezda egarladi - …

EδÄRSIZ

egarsiz - без седла - saddleless. Edärsiz yïyač mingü muŋluy bolub-O‘lgandan keyin egarsi…

EδÄRTČI

ta’qibchi, kuzatuvchi. Qarang:edärtäči

EŠSIZ

do‘stsiz, hamrohsiz– без друга– friendless. Yorï yalŋuz ešsiz ay yaŋluq özi–Yolg‘iz, eshs…

ED

narsa-buyum, mol-dunyo, boylik– вещь, богатство–goods, riches. Bu ödtä ažun öz özigä baqï…

EDÄR

egar– седло– saddle.

EDÄR=

topmoq, izlamoq, quvmoq, ta’qib qilmoq – гнаться – pursue. Körü barsa dunya kölägä sanï, …

EDÄRSIZ

egarsiz – без седла – saddleless. Yayïlmaz yorïya kewäldin tüšüb, edärsiz yïyač mingü muŋ…

EDÄRTČI

ta'qibchi, kuzatuvchi – преследующий – chaser. Yayi qačsa tab qïl, edärmä udu, edärtči ye…

EDGÜ

yaxshi, ezgu – добрый, хороший – good. Nekü kelsä tapla kör edgü esiz, boyun ber qazaqa k…

EDGÜLÜG

yaxshilik, ezgulik – добро – good deed. Burun ïdyum edri qamuy edgülüg – Avvaliga hamma e…

EDGÜLÜK

yaxshilik, ezgulik – добро, благо – good deed. Kiši edgüsindin kelür edgülük – Yaxshi oda…

EDGÜLAŠ=

yaxshilamoq, ezgulashmoq– ладить, хорошо обходиться – improved. Qatïylan bularnï bilä edg…

EDI

juda, ko'p – очень – very. Edi artuq erdäm keräk ög bilig, ažun tutyuqa – Dunyoni qo'lda …

EDIZ

yuksak, baland – высокий – high. Ediz arštan altïn qaraya tegi– Yuksak arshdan qaro yerga…

EDIZLIK

yuksaklik, balandlik- высота - height. Edizlik tilädi süzük ğan turuy- Toza qalb yuksakli…

EDLÄ=

tashvishlanmoq, qayg‘urmoq, e’tibor qaratmoq, hasad qilmoq- оказывать внимание, заботитьс…

EG=

egmoq– сгибать, наклонять – bend. Egilmäs kišini egär bu kümüš– Egilmas kishini kumush eg…

EGIL=

egilmoq– сгибаться, наклоняться – bent, bowed. Bodum oq teg erdi, egildi bodum– Qomatim o…

EGIN

yelka, egin, ust– плечо – shoulder. Eginkä kedim-mä boyuzqa yemi– Eginga–kiyim, bo‘g‘izga…

EGRI

egri, qiyshiq, noto‘g‘ri– неровный–twisted. Ya teg egri boldi – Yoydek egri bo‘ldi – Тело…

EGRILIK

egrilik– непрямота, нечесность – crooked. Köni bardï keldi nečä egrilik– To‘g‘rilik bilan…

EK

ekmoq– стыдливый – shy. Nekü yerkä eksä yana ol onur– Yerga nima eksang, oʻsha unadi – Чт…

EKČÄK

qon olish, tomir– вена, кровеносный сосуд – bloodletting, vein. Ača bergü ekčäk aqïtyu qa…

EKI

ikki, ikkinchi– два – two. Bu eki araqï yoluy sen alïn– Sen bu ikki yoʻl orasidan birini …

EKİGÜN

ikkala, ikkalasi, ikkisi– оба, вдвоем – both, the two (of). Barayïn men emdi esän edgü qa…