«Қутадғу билиг» изоҳли луғати
"ҚУТАДГ'У БИЛИГ"ДАГИ СО'ЗЛАРНИНГ О'ЗБЕКЧА, РУСЧА ВА ИНГЛИЗЧА ИЗОҲЛИ ЛУГ'АТИ
Дадабоев, Ҳамидулла; Холмурадова, Муштарий (2018). "ҚУТАДГ'У БИЛИГ"ДАГИ СО'ЗЛАРНИНГ О'ЗБЕКЧА, РУСЧА ВА ИНГЛИЗЧА ИЗОҲЛИ ЛУГ'АТИ. Ташкент: НАВРО'З" нашриёти.
Трёхъязычный толковый словарь лексики «Кутадгу билиг». Нужен для исторического слоя языка, литературного наследия и связи древней лексики с современными эквивалентами.
Алифбо кўрсаткичи
соқчи, қўриқчи, посбон – хранитель – гуард. Қилиč балду болди бу эл сақčïсï– Қилич, б…
SAQÏŠҳисоб-китоб – счет – калкулатион. Билäйин тесä сен оқï ҳандаса, аčïляй сақïš қапïйï мунд…
SAQэҳтиёткор, огоҳ – внимательный – карефул. Икинčи осал болма сақ тур одуγ– Иккинчидан ғ…
САҚÏŠЛÏЙҳисобли – численный – нумерабле. Беги бирлä ортуқ сақïšлïй иšи– Беги билан ўртоқ, ҳисобл…
САҚÏНČғам-қайғу – забота – гриеф. Қалï келсä эмгäк-ма қадю сақинč, серинсä келир ўтрü қайра …
САҚÏНČСÏЗқайғусиз– беспечальный, беззаботный – сорровлесс. Сен сақинčсïз тирил – Сен қайғусиз я…
SAQÏNUQтақводор, диндор – праведный, набожный – белиеверс. Сақïнуқ арïй дин идиси киšи, эринмäз …
САҚÏЙсароб – мираж – мираге. Сақïй ол кору барса дуня иšи – Боқиб кўрсанг бу дунё иши саро…
SAQALсоқол – борода – беард. Ялïŋ йüзлüг эрдим бüтüрди сақал – Ялонғоч юзли эдим, ўстирд…
САҚЛÏҚэҳтиёткорлик – осторожность – каре. Сақïнуқ киšи иšтä сақлïқ қïлур, ярайсïзқа яқмас иš…
SAQLA=сақламоқ – сохранять – саве. Бу сақлïқ билä кўр элин сақладï– Огоҳлик билан элни сақлади …
SAQLAN=сақланмоқ – быть осторожным, беречься – кееп антҳ.Осал болма сақлан ай қïлқï қадïр – Эй қ…
SARČÏ=тинчланмоқ – успокоиться – бе калм. Туруб сарčïмадïм қадаšï üčüн – Дўстининг хурсандчи…
САРÏЙсариқ, рангсиз – желтый – еллов. Ўкüš егли яŋлуқ кўр игčил болур, сарïй меŋзи қовдақ а…
САРА [а.]ер, тупроқ – земля – эартҳ. Эдиз ъарšта мундïн сарақа теги – Юксак аршдан қаро ерга қ…
SARANхасис, қизғанчиқ – скупой – греедй. Саран болса беглäр атïн артатур – Беглар хасис бўл…
САРАНЛÏҚзиқналик, хасислик – скупость – зиқналик. Саранлïқда ïня некü бар адïн – Очкўзликдан к…
САРАТАН [а.]Саратон буржи – созвездие Рака – зодиак. Бу ай бüрžи саратан – Айни пайтда ойнинг буржи –…
SARAY[ф.-т.] сарой – дворец – палаке. Эдиз кеŋ бедизлиг сарайïŋ – Сенинг кенг безалган саройин…
SARPқийин, мушкул – трудный – диффикулт. Емä яқšи аймïš бўгü билги ярп, киšи кўŋли ювқа …
SART[санс.] савдогар – купец – традесман. Негü тер эšит эмди сартлар баšи– Савдогарлар боши …
САТÏЙČÏсавдогар – купец – традесман. Čабïқмақ тилäсä ўзüŋ белгüлüг, сатïйčïқа эдгü янут қïл üлü…
САТÏЙсавдо-сотиқ – торговля – траде.
SATYA-камситмоқ, хўрламоқ, эзмоқ – унижать – ҳумилиате. Китиг сатямайıл киšилик қıлıн – Киши…
SATYAT-эзмоқ, қийнамоқ – унижать себя – тормент. Ўзüг сатятайïн – ўзимни қийнайин – я позволю …
SATYAYкамситилган, эзилган, хўрланган – униженный – диспараге. Ким эдгü тилäр эрсä эдгü қıлур,…
SAVAB[а.] савоб, ҳақиқат – правильность, истина – мораллй гоод деед. Сўз уққан керäк болса ҳаз…
SAWČÏэлчи, хабарчи – посланник – амбассадор. Ялаваčларда ўдрüндüси улуй савčïсï – Пайғамба…
САЙИД [а.]саййид, фахрли – сейид – сейид. Элиглäšти элиг бу сайид билä – Ҳукмдор бу саййид билан ко…
SAZA [f.-t.]ишончли, сазовор – достойный – релиабле. Уян бир баят-ул қамуйдан üзä, ўкüš ҳамду ўгд…
SEŊÄсенга – тебе – то ёу. Сеŋäр-оқ сïйïндïм умунčум сеŋä – Ёлғиз сенга сиғиндим, умидим с…
СЕČИ̇Л=ажратмоқ, фарқламоқ – отличаться – дифферентиате. Билигин сеčилди киšи йилқïдïн – Кишини…
СЕČИ̇Мтанлов, хилма-хиллик – выбор – чоике.
SEK=сакрамоқ, тез кетмоқ – прыгать – жумп.
СЕКРИ̇Т=сакратмоқ, қисмоқ, эзмоқ, талвасага солмоқ – теснит– крампинг. Бу алп эр секритиб čерик т…
СЕМИ̇Зсемиз – жирный – фат. Семиз тодса артуқ болур бу явуз – Семиз тўйса, бу унга ёзув душ…
SEMRİ=семирмоқ – жиреть, полнеть – бекоме фат. Билиг бирлä авнур, ғанïн семритüр – Билим билан …
SENсен – ты – ёу. Сезиксиз бир-оқ сен ай меŋü аčу – Шубҳасиз, Сен ягонасан, о мангу падар…
СЕНДИ̇Нсендан – от тебе – фром ёу. Маŋа тегди сендин қамуй эдгüлüк, айïрлïқ я байлïқ егü кедг…
Сенга қўпол сўз айтилса, ғазабланмаНе сердись из-за грубого слова, если оно и коснется [тебя] – Do not be angry because of a…
SENİNDÄсендан – от тебе – фром ёу. Сенинḏä озақï аžун беглäри, аžун қодтï бардï етüр кўр гüри …
SENİNDİNсендан – от тебе – фром ёу. Бўри тилкü арслан адïй я тоŋуз, сениŋдин қутулмаз ўлüр авда…
SER=чидамоқ, сабр қилмоқ – терпеть – эндуре. Эвä кирмä иšкä сабр қïл серин – Ишга шошилиб…
сердце(печень)–камень– Агрее витҳ ме, а тҳоусанд ҳеарт-стоне (ҚБН, 140₂₀). (Ушбу мисолнинг русча таржимаси о…
СЕРИ̇Л=қадни тик тутмоқ – быть стойким – станд. Беги тапламас иšни қïлса қулï, ïланč ўзкä қïлсун…
СЕРИ̇Н=чидамоқ, сабр қилмоқ – терпеть – эндуре. Серинсä киšи ўз тилäкин тапар – Сабр қилган кис…
SERİNMÄK=сабр қилмоқ – терпеть – эндуре. Серингил серинмäк эрäн қïлқï-ул– Сабр қилгин, инсоннинг и…
SERIMLIGсабрли, чидамли. Қаранг: серимлуг.
SERIMLUGсабрли, чидамли – терпеливый – патиент. Серимлüг киšилäр тегир арзуқа – Сабрли кишилар …
СЕРИМСÜЗсабрсиз – нетерпеливый, не выдержанный – импатиент. Кўзи соқ серимсüз осаюқ ўзüŋ – Очко…