«Qutadgʻu bilig» izohli lugʻati
"QUTADG'U BILIG"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI
Dadaboyev, Hamidulla; Xolmuradova, Mushtariy (2018). "QUTADG'U BILIG"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI. Tashkent: NAVRO'Z" nashriyoti.
Трёхъязычный толковый словарь лексики «Кутадгу билиг». Нужен для исторического слоя языка, литературного наследия и связи древней лексики с современными эквивалентами.
Алфавитный указатель
inmoq, tushmoq – страна – country. Qayu kim tuyar ersä ölgü keräk, qayu neŋ ayar ersä ilg…
IL IIpastki, eshik yonidagi joy – низкий, место около двери – lower. Biligsizkä tördä orun bol…
ILÄLha, yaxshi – да, ладно – yes. Iläl tep turup čïqtï Ögdülmiš-a – “Yaxshi”, deb O‘gdulmish …
ILÄN=tanbeh bermoq, malomat qilmoq, o‘pkalamoq – да, ладно – yes. Körüb buštum ersä iländi özü…
ILAHI[a.+f.] Robbim, Ey Ollohim– о Боже, о Аллах – Oh! My God. Ilahi bilür sen bu aǧizlïqïm – …
ILANČta’na, malomat– укор, порицание – scorn. Begi taplamaz išni qïlsa qulï, ilanč özkä qïlsun…
ILDÜR=tushirmoq, endirmoq, egmoq – спустить – lower,get down. Elig sunsa erdäm bilä er tegib, u…
ILIŠ=bog‘lanmoq, chirmamoq – привязываться, попадаться, быть пойманным – bind. Tišin tirŋaqïn …
ILIKechki, urg‘ochi echki, yovvoyi echki– самка серны,дикой козы – goat. Ilik külmiz oynar če…
ʼILIM[a.] ilm, bilim, bilish – наука, знание – science. ‘Ilim adamlarï... otačïlar mu’azzimlar…
ILIN=bog‘lanmoq, berilmoq, tutilmoq, qo‘lga tushmoq– привязываться, попадаться, быть пойманным…
ILLAŠ=sulh tuzmoq, ellashmoq, kelishmoq; заключать мир; make peace
ʼILLATxastalik, illat – болезнь, недомогание – illness.
ʼILM[a.] ilm, bilim, bilish – наука,знание – science. Olar ‘ilmi boldï buduŋqa yula – Ularnin…
ČIMchim, o‘t – дёри–sod.
IMAN [a.]imon, ishonch – вера, религия –faith, belief. Sučulma meniŋdin bu iman tonï– Mendan bu im…
IMARAT [a.]hokimiyat, boshqaruv, hukmronlik – власть, управление, господство – power. Tartib-ü šart-…
IMLÄ=ishora qilmoq, imlamoq – делать знак, моргать – make a gesture. Baqïb kördi elig közin im…
IMTIHAN [a.]imtihon, sinov – делать знак,моргать – make a gesture. Tükälkä tükäl imtihan – Tugalga tu…
IMYAechki – коза – goat.
INČtinch, xotirjam – покой, спокойно – calm, quiet. Ayur inč tirilsü elig miŋ yïlïn – “Hukmd…
INhayvon uyi, in– нора, берлога, лежбище – nest, home. Qayu ekki ewlüg qayu birkä in – Qays…
ČIN[xit.] Xitoy– Китай–China.Čin-ü mačin-Yuqori va quyi Xitoy, Chin va Mochin. (QBH, 2₁₃).
IN=inmoq – спускаться – come down.
INČINxotirjam – спокойно – calm, quiet. Inčin tiril – xotirjam yasha – живи спокойно – live qu…
INČLÄNtinchlanmoq, xotirjam bo‘lmoq – успокаиваться, предаваться покою – calm. Tümän arzu ne’mä…
INČLIK Ibo‘sh vaqt – свободное от занятий время – free time. Bu kün buldum inčlik seŋä kelgüka – …
INČLIK IItinch, xotirjam – покой – quiet, calm. Öz inčlik tiläsä eräži uzun– Agar uzoq vaqt tinchl…
INČRÜN=tinchlanmoq, xotirjam bo‘lmoq – успокаиваться, предаваться покою – calm. Tösäk quldï yatt…
INALobro‘li beka o‘g‘li – сынь хозяйка – son of lady. Ey yinčkä saqïnuq tilägli inal– Ey faro…
ʼINAYAT[a.] e’tibor, g‘amxo‘rlik, inoyat – спускаться – come down. Bayat kimkä qïlsa ‘inayat bas…
INDÄ=chaqirmoq, imlamoq – звать, давать знак – call out. Elig bir kün ay toldïnï indädi – Hukm…
INGAKsigir – корова – cow.
INIkichik, kichik qarindosh, uka – маленький, брат – little, brother.
ČINIxitoylik– китаец – chinese. Činilär adabb ül-muluk teb ayar– Chinliklar uni “Adab- ul mul…
INIŠ=enmoq, tushmoq. Qarang: eniš– спускаться – come down.
INLÄ=chaqirmoq, imlamoq – звать, давать знак – call out. Elig inlädi kelgin oldur berü – Hukmd…
čiqarma yaraysiz soʻzün–Esonlik tilasang sening bu oʻzing, tilingdan chiqarma yarogʻsiz soʻzing – Если ты хочешь …
čiqarsa anï – Soʻz soʻzlanmasa, oltinga teng boʻladi, tildan chiqqan soʻz misga teng boʻladi– Пока слова не высказали, слова–золото (букв. на золотом счету), но становятся медью, ко…
IQBOL[a.]baxt, tole, farovonlik, xotirjamlik– фортуна, благополучие – fortune. Ikinči bü davla…
IQLIM[a.] iqlim, mintaqa – климатический пояс – zone. Bu kitab qayu padišahqa ya qayu iqlimqa …
IR=ayrilmoq, judo bo‘lmoq – расставаться – separate.
ŠIʼR[a.] she’r– стихи – poem. Uqar ersä šir ham qošar ersä öz – (Elchi) she’rni tushunadigan,…
ŠIRA[f.-t.] uzum shirasi – виноградный сок – juice. Širani čiqarda körüb saqlasa – Sharbat ch…
IRAN[f.-t.] Eron – Иран – Iran.
IRANLÏY[f.+ -lïy] eronlik – иранец – iranian. Eranlïylar Šahnama ter muŋar Turanlïylar Qutadyu b…
IRIGg‘ayratli, shijoatli – старательный – energetic.
IRIGLAN=qattiqlashmoq – крепить–harden.
IRIKchaqqon – проворный – adroit, prompt.
IRIK= Ito‘plamoq – собирать – collect.