Бесплатный национальный проект фонда HAYOT
Терминологический

«Qutadgʻu bilig» izohli lugʻati

"QUTADG'U BILIG"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI

Dadaboyev, Hamidulla; Xolmuradova, Mushtariy (2018). "QUTADG'U BILIG"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI. Tashkent: NAVRO'Z" nashriyoti.

Трёхъязычный толковый словарь лексики «Кутадгу билиг». Нужен для исторического слоя языка, литературного наследия и связи древней лексики с современными эквивалентами.

Алфавитный указатель

Все a b d e f g h i j k l m n o p q r s t u v x y z o g sh ch
IL= I

inmoq, tushmoq – страна – country. Qayu kim tuyar ersä ölgü keräk, qayu neŋ ayar ersä ilg…

IL II

pastki, eshik yonidagi joy – низкий, место около двери – lower. Biligsizkä tördä orun bol…

ILÄL

ha, yaxshi – да, ладно – yes. Iläl tep turup čïqtï Ögdülmiš-a – “Yaxshi”, deb O‘gdulmish …

ILÄN=

tanbeh bermoq, malomat qilmoq, o‘pkalamoq – да, ладно – yes. Körüb buštum ersä iländi özü…

ILAHI

[a.+f.] Robbim, Ey Ollohim– о Боже, о Аллах – Oh! My God. Ilahi bilür sen bu aǧizlïqïm – …

ILANČ

ta’na, malomat– укор, порицание – scorn. Begi taplamaz išni qïlsa qulï, ilanč özkä qïlsun…

ILDÜR=

tushirmoq, endirmoq, egmoq – спустить – lower,get down. Elig sunsa erdäm bilä er tegib, u…

ILIŠ=

bog‘lanmoq, chirmamoq – привязываться, попадаться, быть пойманным – bind. Tišin tirŋaqïn …

ILIK

echki, urg‘ochi echki, yovvoyi echki– самка серны,дикой козы – goat. Ilik külmiz oynar če…

ʼILIM

[a.] ilm, bilim, bilish – наука, знание – science. ‘Ilim adamlarï... otačïlar mu’azzimlar…

ILIN=

bog‘lanmoq, berilmoq, tutilmoq, qo‘lga tushmoq– привязываться, попадаться, быть пойманным…

ILLAŠ=

sulh tuzmoq, ellashmoq, kelishmoq; заключать мир; make peace

ʼILLAT

xastalik, illat – болезнь, недомогание – illness.

ʼILM

[a.] ilm, bilim, bilish – наука,знание – science. Olar ‘ilmi boldï buduŋqa yula – Ularnin…

ČIM

chim, o‘t – дёри–sod.

IMAN [a.]

imon, ishonch – вера, религия –faith, belief. Sučulma meniŋdin bu iman tonï– Mendan bu im…

IMARAT [a.]

hokimiyat, boshqaruv, hukmronlik – власть, управление, господство – power. Tartib-ü šart-…

IMLÄ=

ishora qilmoq, imlamoq – делать знак, моргать – make a gesture. Baqïb kördi elig közin im…

IMTIHAN [a.]

imtihon, sinov – делать знак,моргать – make a gesture. Tükälkä tükäl imtihan – Tugalga tu…

IMYA

echki – коза – goat.

INČ

tinch, xotirjam – покой, спокойно – calm, quiet. Ayur inč tirilsü elig miŋ yïlïn – “Hukmd…

IN

hayvon uyi, in– нора, берлога, лежбище – nest, home. Qayu ekki ewlüg qayu birkä in – Qays…

ČIN

[xit.] Xitoy– Китай–China.Čin-ü mačin-Yuqori va quyi Xitoy, Chin va Mochin. (QBH, 2₁₃).

IN=

inmoq – спускаться – come down.

INČIN

xotirjam – спокойно – calm, quiet. Inčin tiril – xotirjam yasha – живи спокойно – live qu…

INČLÄN

tinchlanmoq, xotirjam bo‘lmoq – успокаиваться, предаваться покою – calm. Tümän arzu ne’mä…

INČLIK I

bo‘sh vaqt – свободное от занятий время – free time. Bu kün buldum inčlik seŋä kelgüka – …

INČLIK II

tinch, xotirjam – покой – quiet, calm. Öz inčlik tiläsä eräži uzun– Agar uzoq vaqt tinchl…

INČRÜN=

tinchlanmoq, xotirjam bo‘lmoq – успокаиваться, предаваться покою – calm. Tösäk quldï yatt…

INAL

obro‘li beka o‘g‘li – сынь хозяйка – son of lady. Ey yinčkä saqïnuq tilägli inal– Ey faro…

ʼINAYAT

[a.] e’tibor, g‘amxo‘rlik, inoyat – спускаться – come down. Bayat kimkä qïlsa ‘inayat bas…

INDÄ=

chaqirmoq, imlamoq – звать, давать знак – call out. Elig bir kün ay toldïnï indädi – Hukm…

INGAK

sigir – корова – cow.

INI

kichik, kichik qarindosh, uka – маленький, брат – little, brother.

ČINI

xitoylik– китаец – chinese. Činilär adabb ül-muluk teb ayar– Chinliklar uni “Adab- ul mul…

INIŠ=

enmoq, tushmoq. Qarang: eniš– спускаться – come down.

INLÄ=

chaqirmoq, imlamoq – звать, давать знак – call out. Elig inlädi kelgin oldur berü – Hukmd…

čiqarma yaraysiz soʻzün–

Esonlik tilasang sening bu oʻzing, tilingdan chiqarma yarogʻsiz soʻzing – Если ты хочешь …

čiqarsa anï – Soʻz soʻzlanmasa, oltinga teng boʻladi, tildan chiqqan soʻz misga teng boʻladi

– Пока слова не высказали, слова–золото (букв. на золотом счету), но становятся медью, ко…

IQBOL

[a.]baxt, tole, farovonlik, xotirjamlik– фортуна, благополучие – fortune. Ikinči bü davla…

IQLIM

[a.] iqlim, mintaqa – климатический пояс – zone. Bu kitab qayu padišahqa ya qayu iqlimqa …

IR=

ayrilmoq, judo bo‘lmoq – расставаться – separate.

ŠIʼR

[a.] she’r– стихи – poem. Uqar ersä šir ham qošar ersä öz – (Elchi) she’rni tushunadigan,…

ŠIRA

[f.-t.] uzum shirasi – виноградный сок – juice. Širani čiqarda körüb saqlasa – Sharbat ch…

IRAN

[f.-t.] Eron – Иран – Iran.

IRANLÏY

[f.+ -lïy] eronlik – иранец – iranian. Eranlïylar Šahnama ter muŋar Turanlïylar Qutadyu b…

IRIG

g‘ayratli, shijoatli – старательный – energetic.

IRIGLAN=

qattiqlashmoq – крепить–harden.

IRIK

chaqqon – проворный – adroit, prompt.

IRIK= I

to‘plamoq – собирать – collect.