Бесплатный национальный проект фонда HAYOT
Терминологический

«Qutadgʻu bilig» izohli lugʻati

"QUTADG'U BILIG"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI

Dadaboyev, Hamidulla; Xolmuradova, Mushtariy (2018). "QUTADG'U BILIG"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI. Tashkent: NAVRO'Z" nashriyoti.

Трёхъязычный толковый словарь лексики «Кутадгу билиг». Нужен для исторического слоя языка, литературного наследия и связи древней лексики с современными эквивалентами.

Алфавитный указатель

Все a b d e f g h i j k l m n o p q r s t u v x y z o g sh ch
BAQÏR

mis– медь–copper. Yayïz yer baqïr bolmayïnča qïzïl – Bo‘z yer misdek qizil bo‘lmaguncha –…

BAQÏRSOQÏN

Mirrix yulduzi; Mars sayyorasi; планета Марс; planet Mars

BAQA

[a.] mavjudlik, baqo– существование–presence. Bu mülknïŋ xarabï baqasï nedin – Bu davlatn…

BARÏ

hamma, hammasi, bari- все-all. Bu barï xazinä bu altun kümüš, er atqa ülägükä terdim öküš…

BAR

bor, mavjud– есть,имеется –available. Bodunnïŋ haqï bar maliklär üzä maliknïŋ haqï-ma bod…

BARÏŠ

bordi-keldi- отношения - suppose. Barïšyu keräk qab qadašlar bilä - Qarindoshlar bilan bo…

BAR=

bormoq, ketmoq- идти,отправляться -go. Men bügün barayïn qadašïm taparu yodun - Men bugun…

BARČA

barcha, hamma- весь, все-all. Aban edgü bolsa bu beglär özün, bayur bodnï barča kör etlür…

BARČÏN

shohi mato, ipak mato - шелковая материя-silk textile.

BARÏN

hammasi, bari-все-all. Asïy qïlyay erdi barïn belgülük - Shubhasiz, bularning barchasi fo…

BARAT

rutba - регалии-regalia.

BARMAQ

bormoq (ko'chma ma'noda o'lim)- смерть - death. Bu kün bolmïš ermäs kelib bermaqïm- Menin…

BARQ

mulk- собственность - property. Ewün barqïnï ked arïy tut silik, seŋä kelgä davlat- Uying…

BARQÏN

yo‘lchi, yo‘lovchi– путник – traveller. Keräk barqïn ersä kečigli qonuq– (Hayotda) yo yo‘…

BARU

hammasi, bari– все – all. Barusïn bitimiš yetürmiš nizam – Hammasini yozdi va tartibga so…

BAS=

bosmoq, yanchmoq– подавлять – trample down. Qïlïnč edgü tutyïl esiz yasï bas – Qiliqlarin…

BASÏL=

boshqarmoq– управляться – manage. Qalam birlä baslïr qalï bassa el– El boshqarilsa, qalam…

BASÏMČÏ

bosqinchi, yovuz– угнетатель – robber. Qayusï basïmčï ölütči qïruq – Qay birlari – bosqin…

BASÏNČAQ

xo‘rlangan, kamsitilgan, ezilgan– униженный–be oppressed. Kim edgü tilär ersä edgü qïlur,…

BASÏT=

bo‘ysundirmoq, sindirmoq– быть покоронным – submit. Uzatsa basïttïŋ yeti qïl adaq – Qadam…

BASA

so‘ngra, keyin– потом – later. Kimi edgü tutsa bayat edläsä, qamuy edgü boldï anïnda basa…

BASSÏQ=

tungi hamlaga duch kelmoq, hamla qilmoq– подвергаться ночному нападению – night attack. B…

BASUTČÏ

yordamchi– помощник – helper. Elkä basutčï tilä – elga yordamchi tila – Ищи помощников в …

BASYUČÏ

hukmron, boshqaruvchi, oluvchi– правящий, правитель – manager. Qalam birlä bastï ol el ba…

BAT=

botmoq– западать – set.

BATÏY

chuqur, teran, tushish, pastlik– низина –lowland. Ayïšqa eniš ul eðizkä batïy – Ko‘tarili…

BATA

darhol, hoziroq– тотчас – immediately. Elig aldï ewkä kigürdi bata– Qo‘l berishib ko‘rish…

BATAR

[f.-t.] battar, ortiqcha– хуже – worse. Süčig esrükindä batar – (Yigitlik, yo boylik, yan…

BATAR I

G‘arb– запад –the West. Toγardïn batarqa yorïp tezginür – Sharqdan G‘arbgacha bo‘lgan yer…

BATAR II

battar– еще больше – worse. Süčig esrükindä bätär – Bu sharob bilan mast bo‘lishdan ko‘ra…

BATUR=

botirmoq, botmoq – погружать –plunge (in).

BAXT

[a.] baxt, omad, xursandchilik– счастье–fortune. Tuta bersü teŋri bu taxt birlä baxt – Xu…

BAY I

bog‘ich, choyshab, yopinchiq– повязка, покрывало – cloak. Yasïq badï yüzkä qara yüz bayï–…

BAY II

[s.] bog‘, chaman– сад– garden. Nečä känd uluš bay čečäklik lärig, quruy qodtï kör bu ölü…

BAYÏŠLA= I

xatoni kechirmoq– прощать проступки – absolve. Yazuqum olarqa bayïšla arïy– Ularning pok …

BAYÏŠLA=II

bag‘ishlamoq, tortiq qilmoq, tuhfa qilmoq, bermoq– дарить – devote. Aqï bol bayïšla ïčür …

BAYÏR

bag‘ir, jigar, yurak– печень– liver. Bolu ber maŋa sen aya bayrï taš – Sen menga ishon, e…

BAYÏRSÏZ

yomon, shafqatsiz, berahm, xudbin– недобрый – bad. Öz asyïn tilägli bayïrsïz bolur– O‘z f…

BAYÏRSAQ

mehribon, shafqatli, rahmdil– добрый, мягкосердечный – loving, affectionate. Özüŋä bayïrs…

BAYÏRSAQLÏQ

mehribonlik, sodiqlik, rahmdillik– преданность– faithfulness. Tapuy qïldïŋ artuq bayïrsaq…

BAYAN

[a.] bayon, ta’rif– содержание – narration. Yana bu kitabnïŋ bayanï ayur – Yana bu kitobn…

BAYLÏY

bog‘liq, aloqador– связанный с чем-л. – connected, concerned. Beg atï bilig birlä baylïy …

BAYNA

zinapoya– ступенька – stairs. Šatu kördüm elig anïŋ baynasï– (Tushimda) narvon ko‘rdim, u…

BAYNALÏY

zinapoyali– имеющий ступеньки – with staircase. Ediz baynalïy men satu kördüküm– Men tush…

BAYT I

[a.] bayt– бейт – couplet. Negü ter ešitgil bu bayt aytyučï– Eshitgin, bu bayt aytuvchi n…

BAYT II

[a.] uy – жилище–home.

BAʼZÏ

[a.] ba’zi, ayrim– некоторые–some. Ba’zïlarï pand namä-i mulük temišlar – Ba’zilari “Shoh…

BAZ

chet, boshqa– чужой – side. Azaq yat baz ersä ayïtyu keräk – Adashgan yot, begonalar bo‘l…

BEδÜ=

ko‘tarilmoq, yuqorilamoq– подниматься –rise. Bilig berdi yaŋluq beδüdi bu kün – (Xudo) bi…

BEδIZ

bezak, naqsh, bo‘yoq, rasm, bezalgan– украшение– decoration. Bu türlüg čečäk yerdä munča …