HAYOT jamgʻarmasining bepul milliy loyihasi
Terminologik

«Qutadgʻu bilig» izohli lugʻati

"QUTADG'U BILIG"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI

Dadaboyev, Hamidulla; Xolmuradova, Mushtariy (2018). "QUTADG'U BILIG"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI. Tashkent: NAVRO'Z" nashriyoti.

Трёхъязычный толковый словарь лексики «Кутадгу билиг». Нужен для исторического слоя языка, литературного наследия и связи древней лексики с современными эквивалентами.

Alifbo koʻrsatkichi

Barchasi a b d e f g h i j k l m n o p q r s t u v x y z o g sh ch
BÏČ=

kesmoq, bichmoq- резать - cut. Bïčïylï kesigli turur - Bichadigan, kesadigan bo'ladi - [н…

BÏŠ

pushaymonlik, afsuslanish- раскаяние - remorseful. Yorïdï bir anča bu Ögdülmiš-ä, tirildi…

BÏČÏŠ

bichish, tikish-bichish- отрез шелковой материи для подарка. Bïčïš qïl-mato sovg'a qilmoq…

BÜDİK

o‘yin, raqs- пляска - dance. Sewinč körsä tüštä oyun ya büdik - Tushda sevinganini, o‘yna…

BÜKRI

bukri, egri, qiyshiq- горбатый - humpbacked. Qayusï örüm kedti bükri uča - Ba’zisi juldur…

BÜKTÄL

keng yag‘rinli ot- порода лошадей с широким крупом - horse. Käwäl tazï böktäl tayï arqunï…

BÏČÄQ

pichoq- нож - knife. Bïčaq tartma anda kötürmä söŋük - Suyak ko'targanda pichoq tortma - …

BÜRÜN=

yopinmoq, qoplamoq- покрываться - cover oneself. Öpüb yiyladi bürnü yašïn sača - (O‘g‘lin…

BÜRKIR=

purkamoq- обрызгивать- sprinkle. Äbir bürkirär teg tünärdi qaliq - Bulut suv purkaganday …

BÜTÄ

ko‘p, uzoq - много-a lot (of). Bütä boldï elig yüzin körmädim - Ko‘pdan beri hukmdor(yuzi…

BÜT= I

bitmoq, tuzalmoq, tugamoq- зарастать, заживать, проходить - heal. Urup bergä baši bütär t…

BÜT= II

ishonmoq, e’tiqod qilmoq- верить, веровать - believe. Bütär men seŋa čin ïnanur özüm - Me…

BÜTÜL=

ishonmoq, e’tiqod qilmoq- верить, веровать - believe. Bütülmiš kišikä ayïtyu sözüg - So‘z…

BÜTÜLMIŠ

ishonchli– надежный–reliable. Sïnamïš bütülmiš kišig tut qatïy – Sinalgan, ishonchli kish…

BÜTÜN I

butun, to‘liq, butunlay, barkamol, komil, mukammal– целый, совершенный–safe, perfect. Köz…

BÜTÜN II

ishonchli– надежный–reliable. Väzirlïqqa artuq bütün er keräk – Vazir lavozimiga butunlay…

BÜTÜNLÜK

halollik, to‘g‘rilik, vijdonlilik, poklik– честность, прямота, искренность – honesty. Büt…

BÜTÜNSÜZ

ishonchsiz, vijdonsiz, diyonatsiz, noinsof – нечестный, неверный – unreliable. Bütünsüz b…

BÜTÜR= I

tugatmoq, tamomlamoq, bitirmoq, yopmoq– заканчивать, завершать, покрывать.–conclude,finis…

BÜTÜR= II

o‘stirmoq– выращивать – grow. Yalïŋ yüzlüg erdim bütürdi saqal – Yalong‘och yuzli edim, o…

BÜTÜR= III

ishonmoq, e’tiqod qilmoq, imon keltirmoq– верить, уверять – believe. Bir-ök tilin ög bütü…

BÜTRÜ

butunlay, mutlaqo, tamoman- целиком, совершенно- entirely, completely. Qalïq bütrü tuttï …

BÏČUQ

chala, yarim- половина - incomplete. Bu söz tutmaz erniŋ biligi bïčuq - Lafzsiz kishining…

BÏŠUR=

puxta o‘ylamoq, o‘ylamoq– продумывать – think. Ešitmiš sözini bïšurdï uzun– Eshitgan so‘z…

BÏWALÏQ

tarbiyasizlik, qo‘pollik– грубость – corrupt, immoral. Otunluq bïwalïq yawalïq qamuy, esi…

BÏŠÏY

pishiq, puxta, tugallangan– крепкий, законченный – careful, firm. Sïnamïš kišinin bïšïy o…

BA=

bog‘lanmoq, bog‘lamoq– связывать–connect.Tükätti bitig türdi badï tutup – Xatini tugatti,…

BAŠČÏ

boshchi, boshliq– руководитель, глава –head, chef, leader. Qalï edgü bolsa budun baščïsï,…

BAʼŽÏ

[a.] ba’zi – некоторый – certain.

BAŠ I

bosh– голова – head. Biligsiz sözi öz bašïnï yeyür– Nodonning so‘zi o‘z boshini yeydi – Н…

BAŠ II

asosiy, muhim, boshliq, boshchi– глава, начальник – head, leader. Negü ter ešitgil ey elč…

BAŠ III

yara – рана–wound.

BAŠLÏY

boshliq– имеющий начальника–ruler leader, head. Süsi bašlïy ersä er ašlïy bolur – Lashkar…

BAŠLA=

boshlamoq, boshqarmoq– начинать – begin. Bayat atï birlä sözüg bašladï – Xudonning nomi b…

BAŠLAMAQ

boshqarmoq, boshqarmoq– управление –rule. Edi-ök uluy iš bu sü bašlamaq – Qo‘shinni boshq…

BAŠŠÏRA=

boshidan ayrilmoq, tiyilmoq– лишаться головы –go through. Qara qarnï toðsa tili baššïrar …

BAB

[a.] bob– глава – chapter. Bab til erdämin asïyïn yasïn ayur – Bu bob til fazilatlari, fo…

BADÏQ

chuqur, teran– глубокий – deep. Negü ter ešit emdi bilgi badïq – Bilimi chuqur (kishi) ni…

BADAL

badal– взнос – compensation. Badal qïldï abdal neŋin ham malïn– Avliyolar bisot va mol-da…

bagʻringga bosgin

Если найдешь милосердного, прижимись к груди – If you find mercy person, cuddle up to you…

BAHIL QOL=

[a.+f.] kechirmoq– прощаться – forgive. Bahil qoldï barča qadašlarqa ol – U barcha qarind…

BALÏQ=

yarador bo‘lmoq– быть раненым–be injured. Balïqmïš bar ersä sen emlät körü – Yarador bor …

BALA

[a.] balo, ofat, yomon hodisa, ko‘ngilsizlik– беда – misfortune. [Bayat] qolsa andïn bala…

BALAYAT

[a.] so‘zamollik, gapga chechanlik, chiroyli yozilgan xat– красноречие–talker, eloquent. …

BALOYÄT

balog‘at – совершеннолетне –majority. Qarang: bälayat

BAND

[f.-t.]bänd tut= saqlamoq– сохранять – save. Anï band tutumaz bu öz ay uluγ – Ey ulug‘ (k…

BAQ=

boqmoq, qaramoq, e’tibor bermoq– внимательно смотреть – look at. Bu saqlïq bilä sen tüzü …

BAQÏŠ

qarash, boqish– наблюдение,видение –feed look. Yitig közlüg ol kör baqïšï yïraq – Uning k…

BAQÏ

[a.] boqiy, abadiy – постоянный, вечный – eternal (QBN, 9₄).

BAQÏŠ=

qaramoq, boqmoq– внимательно смотреть –feed look. Yaqïšsa yarutur baqïšsa özün – Agar kim…