Адабиёцҳунослик терминларининг изоҳли луғати

— дадаизм. 1916 йилда Ғарбий Европа адабиёти ва санъатида майдонга келиб, 1922 йилга қада…

— дактиль вазни (қ. Дактиль).

(гр. dactulos — бармоқ сўзидан) — дактиль. Рус тоник шеърий системасидаги (қ. Стихосложен…

— дактиль клаузула. Бир урғули ва ундан кейин келадиган иккита урғусиз ҳижодан иборат кла…

— дактиль қофия. Рус классик шеър тузилишидаги қофия турларидан бири. Дактиль қофия талаб…

— достон. Ўрта ва Яқин Шарқ халқлари, жумладан туркий халқлар оғзаки ва ёзма адабиётидаги…

саналаштириш, йил аниқлаш. Текстология (қ.) да бирор асарнинг ёзилган йилини аниқлаш. Сан…

— дайна. Латиш ва литва халқ қўшиқлари шу ном билан юритилади. Дайналар ўз характери жиҳа…

— декабристлар поэзияси. Рус дворян революционерлари вакилларининг 1825 йил декабрь ойида…

СССР халқлари адабиёти декадалари ёки ўн кунликлари. Совет республикалари адабиётларининг…

(фр. decadance — тушкунлик сўзидан) — декаданс ёки декадентлик. XIX асрнинг охири ва XX а…

(лат. detectio — фош этиш; инг. detect — очилиш, detective — жосус сўзларидан) — детектив…

(лат. decem — ўн сўзидан) — децима ёки ўнлик. Ўн мисрадан иборат банд тузилиши. Децима да…

— болалар адабиёти. Бадиий ижоднинг болаларга бағишланган қисми шу ном билан юритилади. Б…

болалар фольклори. Халқ ижодининг болаларга аталган ва болалар томонидан ижро этиладиган …

(гр. deuteragonistes — халқ орасидаги ўйинларда мусобақалашувчи сўзидан) — девтерагонист.…

— 1) парда. (Саҳна асарининг тугалланган қисми; қ. Акт); 2) воқеа. Бадиий асарда тасвирла…

— иштирок этувчи шахс. Бадиий асарда иштирок этувчи шахслар асарнинг жанр хусусиятларига …

— диалектизмлар. 1) бирор маҳаллий, территориал диалектга, шевага хос бўлган ва умумхалқ …

(гр. dialogos — икки киши ўртасидаги сўзлашув) — диалог. Икки ёки ундан ортиқ шахс орасид…

— диатриба. Эрамиздан аввалги учинчи асрда рим адабиётида пайдо бўлган адабий жанр: фалса…

(гр. didacticos — таълимий сўзидан) — дидактик адабиёт. Ахлоқий-таълимий характерга эга б…

дидактик поэзия. Илмий ва ахлоқий қоидаларни, педагогик фикр ва насиҳатларни фақат шеърий…

(гр. dithyrambos — ашула сўзидан) — дифирамб. Дастлаб худо Дионис ҳақида, кейинчалик бошқ…

(гр. dilogos — икки сўз) — дилогия. 1) Бир хил мазмун, тугал сюжет, иштирок этувчилар бил…

характернинг динамик ўсиши. Бу кўпроқ реалистик адабиётга хосдир. Реалистик ада-

образ динамикаси. Бадиий асардаги образларнинг асар давомида ўсиб, такомиллашиб бориши (қ…

— дипиррихий. Тўрт қисқа ҳижодан иборат антик шеър стопаси (қ. Античное стихосложение).

(гр. dipodia — қўш туроқ сўзидан) — диподия. Бир кучли ритмик урғу воситасида бирлашган а…

— дисиллабик қофия. Икки ҳижоли қофия (қ. Силлабическое стихосложение).

— диспондей. Тўрт чўзиқ ҳижодан иборат антик шеър стопаси (қ. Античное стихосложение).

(фр. dissonance, лат. dissono — ноуйғун товуш, овоз сўзларидан) — диссонанс ёки оч қофия.…

(гр. distichos — жуфт мисра сўзидан) — иккилик, дистих. Антик поэзияда икки мисрадан ибор…

— девон. Шарқ классик шоирларининг ўзлари ёки махсус котиблар томонидан тартиб берилган ш…

— дихорий. Антик шеър тузилишида тўрт ҳижодан иборат хорей стопаси (қ. Античное стихослож…

— диямб. Антик шеър ўлчови: тўрт ҳижоли ямб стопаси (қ. Античное стихосложение).

— жагати. Қадимги ҳинд поэзиясининг шеърий вазни: тўртинчи ёки бешинчи ҳижоси цезурали бў…

— хотиранома, хотира дафтари. Бадиий асар шаклларидан бири бўлиб, у ёзувчининг ўзи қатнаш…

узун (ёки чўзиқ) ва қисқа ҳижо. Метрик шеър тузилишидаги бирликлар бўлиб, узун ва қисқа ҳ…

дольник. Шеърий мисралардаги урғуларнинг миқдорий тенглигига асосланган шеър тури. Дольни…

тўқ қофия ёки тўлиқ қофия (қ. Полная рифма).

дохмий. Антик шеър тузилишида саккиз мора (қ.) — бир қисқа, икки узун, бир қисқа

дойна. Румин ҳамда молдаван халқ лирик қўшиқларининг номи.

(гр. drama ҳаракат сўзидан) — драма. Драматик турга мансуб жанрлардан бири. Драманинг ўзи…

драматик диалог

— драмалаштирмоқ. Бирор адабий асарни драма шаклига солмоқ, драмага айлантирмоқ.

— драматургия. 1) бирор ёзувчи, халқ ёки даврнинг драматик асарлари мажмуи; 2) драматик а…

— қадимий аттик комедия. Эрамиздан аввалги V асрда Афина (Аттика)да кенг тарқалган қадимг…

дўстлик ҳазили

— дубайт, қўш байт ёки дубайта. Икки байт, тўрт мисрадан иборат шеър: арузнинг ҳазажи мус…