Адабиёцҳунослик терминларининг изоҳли луғати
-
(фр. decadance — тушкунлик сўзидан) — декаданс ёки декадентлик. XIX асрнинг охири ва XX асрнинг бошларида фалсафа, эстетика ва санъатдаги тушкунликни, мазмунсиз санъатни, фаҳшни куйловчи оқим. Бу оқим XIX асрнинг охиридаги буржуа жамиятининг чирий бошлаши билан боғлиқ ҳолда юзага келди. Декадентлар ўз ижодида инсоннинг дунёни ўзгартира олиш қудратига ишончсизликни, реал ҳаёт олдида ожизликни тарғиб қилдилар. «Декадент» термини Францияда символист-шоирлар тўгарагида юзага келди. Символизм бутун Европа шеъриятида кенг тарқалгач, декадентлик ҳам шу қатори Умумевропа адабиётига тарқалди. Таниқли символистлар А. Рембо, Р. М. Рильке, П. Верлен, С. Малларме, Э. Верхарн, М. Метерлинк, С. Георге, Ф. Сологуб, З. Гиппиус, Д. Мережковский, А. Белий каби ёзувчилар бир вақтнинг ўзида декадентликнинг ҳам таниқли намояндалари эдилар. XX аср бошларида унанимизм, футуризм, экспрессионизм, имажинизм, акмеизм каби нореалистик оқимлар юзага келгач, декадентлар бу оқимлар билан ҳам яқин алоқада бўлдилар. Натижада декадентлик термини кўп маънолилик касб этди. Декадентлар ўзларини янги эстетик ва этик бойлик яратувчи пайғамбарлар деб билдилар. Улар санъатнинг ижтимоий ҳаёт билан боғлиқлигини инкор қилдилар ва «санъат санъат учун» шиорини илгари сурдилар. Шунинг учун модернизм оқими ҳам декадентларнинг қарашини қабул қилди. Кўпгина декадентлар ўзларини XIX асрнинг иккинчи ярмидаги эстетик исёнкорлар сифатида тутдилар. Европа декадентлигининг отаси Ф. Ницше шу маънода XIX аср философлари ичида алоҳида ажралиб туради. У ўз таълимотини декадентликка қарши исён деб атаса ҳам, аслида декадентлик доирасидан ташқарига чиқа олмади.
Мақоладаги хато ҳақида хабар бериш
