Adabiyotshunoslik terminlarining izohli lugʻati
Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати
Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.
Русско-узбекский толковый словарь литературоведческих терминов. Даёт понятийный аппарат для литературы, фольклора, школьного образования и разметки культурных текстов.
Alifbo koʻrsatkichi
табу. 1. Диний эътиқод ва ахлоққа номувофиқлиги жиҳатидан қўлланиши ман этилган сўзлар. 2…
Такт(лат. tactus — тегиш сўзидан) — такт. Музикада ритм бирлиги, яъни бирор кучли оҳангнинг б…
Талант(гр. talanton — меҳнат сўзидан) — талант, истеъдод. Меҳнат фаолиятининг бирор соҳасида на…
Танкатанка. Қадимги япон поэзиясидаги беш мисрадан иборат шеърий жанр бўлиб, у «қисқа қўшиқ» д…
Тарихий афсоналару ёки бу тарихий воқеа, шахс ёки бино ва ҳ. к. лар ҳақида яратилса-да, бироқ уларда тасви…
Тавтологическая рифма— тавтологик қофия. Айни бир сўзнинг турли маънода қофияланиб келиши: Вот на берег вышли …
Тавтология(гр. tauto — сўзидан олинган бўлиб, у айнан logos — сўз маъносини англатади) — тавтология…
тавтология синтактик тавтология дейилади.Маълум бир тушунчанинг таърифсиз қайта қўлланиши ҳам тавтологияга мисол бўла олади: Доира…
Тахмис(ар. تخميس - бешлик сўзидан) — тахмис. Мухаммас кўринишларидан бири. Тахмис бандлари ҳам …
Теджнис (ар. تجنيس — жиндош, ҳамжинс сўзидан)— тажнис. Ўзбек халқ оғзаки ижоди ва ёзма адабиётида кўп қўлланиладиган бадиий санъатлард…
Текст(лат. textus — тўқима, алоқа сўзидан) — текст. Қўл ёзма ёки нашр этилган асарлардаги авто…
Текстология(лат. textus — тўқима, алоқа ва гр. logos — фан сўзларидан) — текстология. Адабиётшуносли…
Текучая строка— кўчувчи мисра. Шеърий асарнинг бир неча бандларида такрорланувчи мисра. Масалан, Ҳ. Оли…
Телестих— телестих. Мисраларнинг охирги ҳарфидан сўз ёки сўз бирикмаси ҳосил бўладиган шеърий аса…
Телевидение и литература— телевидение ва адабиёт. Телевидение бадиий адабиёт билан узвий алоқада бўлган санъатнин…
Телевизионные жанрытелевизион жанрлар. Телевизион жанрларнинг шаклланиши ва ривожланиши икки объектив ҳодиса…
Тема(гр. thema — нимадир (нарса, предмет) сўзидан) — тема, мавзу. Санъат асарларининг, жумлад…
Тематика— тематика. Кенг маънода маълум бир давр ёзувчилари ижодидаги ёки бир ёзувчининг турли ас…
Тенденциозность(лат. tendere — йўналтирмоқ, ҳаракат қилмоқ сўзидан) — тенденциозлик. Бадиий асарнинг ғоя…
Теория бесконфликтности— конфликтсизлик назарияси. Совет эстетикаси, адабий танқидчилиги ва адабиётшунослигида з…
Теория бродячих сюжетов или теория заимствования— кўчиб юрувчи сюжетлар назарияси ёки ўзлаштириш назарияси (қ. Миграционная теория).
Теория литературы— адабиёт назарияси. Адабиётшунослик фани (қ. Литературоведение)нинг таркибий бир қисми б…
Теория перевода— таржима назарияси. Сўз санъатининг муҳим бир соҳаси: бадиий таржима санъати, таржима пр…
Терме— терма. Бир хил қофия тузилиши ва вазнга эга бўлган бир неча бандлар йиғиндисидан иборат…
Термин(лат. terminus — чегара, тугалланма сўзидан) — термин. Маълум бир соҳага доир тушунчаларн…
Терцет(лат. tres — уч сўзидан) — терцет. Бандлари уч мисрадан иборат шеър тури. Терцет одатда а…
Терцина(итал. terzina — учлик сўзидан) — терцина. Бандлари а б а — б в б — в г в ва ҳ. к. шаклид…
Тетрология(гр. tetra — тўртта; logos — сўз) — тетрология. Ғояси, мазмуни, образлари билан ўзаро боғ…
Тезис— тезис. Асарда автор томонидан тўғрилиги исботланган фикр. Антик шеър тузилишида эса тур…
Тип литературныйадабий тип. Бирор социал гуруҳ, синф, халқ учун характерли хусусиятларни ўзида мужассамла…
Типическое(гр. tipos — нусха, намуна сўзидан) — типик. Турли тарихий даврларда ҳаётий воқеалар, маъ…
Типикликадабиётнинг қудратли воситаларидан биридир. Адабий асарларда типикликни ифода қилиш адаби…
Типизациятипиклаштириш. Бадиий адабиётнинг энг муҳим проблемаларидан бири бўлиб, типиклик каби, ти…
Типологические связитипологик алоқалар. Қариндошлик ёки ижтимоий шарт-шароитларнинг бир хиллиги сабабли юзага…
Точная рифма— тўлиқ (тўқ) қофия (қ. Равносложная рифма).
Тон(лат. tonus — кучланиш, урилиш сўзидан) — тон. 1. Дастлаб рус шеършунослигида урғу маънос…
Тоническое стихосложение— тоник шеър тузилиши. Урғули ҳижоларнинг бир нисбатда такрорланишига асосланган рус, инг…
Трагедия(гр. tragos — эчки ва ode — қўшиқ сўзларидан) — трагедия, фожиа. Асосида келиштириб бўлма…
Трагикомедия— трагикомедия. Ўзида трагедия ва комедия хусусиятларини бирлаштирган драма асари.
Травести(итал. travestire — қайта кийинтириш сўзидан) — травести. Кўпроқ қадимги мифлар ёки қадим…
Трилогия(гр. trilogia — уч сўз маъносидаги сўзлардан) — трилогия. Ўзининг умумий темаси, етакчи ғ…
Триолет(фр. triolet — учови сўзидан) — триолет. Саккиз мисрадан иборат шеърий шакл бўлиб, у а — …
Троп(гр. tropos — айланиш сўзидан) — кўчим, троп. Бирор нарса ёки ҳодисани ифодалаш учун сўз …
Трохей— трохей (қ. Хорей).
Трубадур(фр. troubadour — кашф этиш, ихтиро этиш сўзидан) — трубадур. Ўзи шеър тўқиб, ўзи музика …
Труверы(фр. trouvere — кашф этиш, ихтиро этиш сўзидан) — труверлар. XI асрнинг охиридан XIV асрн…
Трёхсложный размер стиха— уч ҳижоли шеърий вазн. Рус силлабик-тоник шеърий системасида урғули ҳижолар орасида икк…
Трёхстишие— учлик. Уч мисрали шеърий бандлардан иборат асар. Учликлар жуда кам қўлланиладиган шеъри…
Цезура(лат. caesura — узилган жой сўзидан) — цезура. Ритмик жиҳатдан шеърдаги бирор туроқ (стоп…
Цикл(гр. kyklos — доира, айлана, ғилдирак сўзидан) — туркум, цикл. Мавзу, ғоя, қаҳрамон, тари…