Adabiyotshunoslik terminlarining izohli lugʻati
-
(ар. لطيفه — нозик, ёқимли, зариф сўзидан) — латифа. Араб, форс-тожик, ўзбек ва Яқин Шарқдаги бошқа халқлар фольклори ва адабиётидаги жанрлардан бири. Латифа пайдо бўлиши жиҳатидан халқ ижодига мансуб бўлса ҳам, бироқ ўтмиш ўзбек адабиётида бу жанр ҳам оғзаки, ҳам ёзма шаклда кенг тарқалди. Ёзма адабиётдаги латифалар кўпроқ ўз ҳаёти, ишлари ва хулқи билан ўзгаларга намуна бўладиган шахслар ҳақидаги кичик-кичик, гўзал ҳикоячалар шаклида бўлган. Масалан, Мавлоно Али Сафийнинг «Латоифут-тавоиф», Абдураҳмон Жомийнинг «Баҳористон», Алишер Навоийнинг «Тарихи анбиё ва ҳукамо» каби асарларидаги айрим ҳикоячалар ёзма адабиётдаги латифаларнинг типик намунаси бўла олади. Халқ латифаларида эса ўткир ҳажв ва юмористик кайфият устунлик қилган. Ўзбек латифалари кўпинча Афанди, Машраб, тожик латифалари Мушфиқий, қозоқ латифалари Алдаркўса номи билан айтилади. Булар халқ латифаларининг қаҳрамонлари бўлиб келган. Баъзан бирининг номи билан айтилган латифа иккинчи бир қаҳрамон номи билан ҳам айтилади. Ўзбек халқ латифалари жуда кўп марта нашр этилди. Ҳозирги кунда оммавий тираждаги нашрлардан ташқари, латифалар «Муштум» сатирик журналида ҳам доим босилиб борилади. Латифада сюжет эпизодик характерга эга. Характерлар ҳамма вақт статик ҳолатда берилади, персонажлар миқдори эса икки-уч, баъзан тўрт кишидан ошмайди. Айрим латифаларда асосий персонажлар икки шахс бўлса ҳам, бироқ шу икки персонаж образи билан бир қаторда, халқ, омма образи иштирок этади. Латифа персонажлари эса ҳамма вақт ўз характерлари жиҳатидан аниқ иккига ажралиб турадилар, яъни конфликт ёрқин, лўнда, бўртиб кўриниб туради ҳамда у бир латифа доирасида, изчил, кескин ҳал этилади. Халқ қаҳрамони Насриддин афанди ҳар қандай қийин вазиятдан ўзининг топқирлиги, ҳозиржавоблиги, доно ва зукколиги билан осон қутулиб кетади. Умуман, ўзбек латифаларидаги афанди образининг типиклаштириш характери икки хилдир: 1) социал-маи-
Maʼnaviyat lugʻati
-
анекдот anecdote blague, histoire drôle, anecdote لَطِيفَةٌ، نَادِرَةٌ، نُكْتَةٌ
Maqoladagi xato haqida xabar berish
