кир
kirкир
1. асосан ж. к. билан Юриб ёки силжиб, бирор нарсанинг ичига, ички қисмига ўтмоқ, ўзини ичкари қисмга олмоқ.
Уйга кирмоқ. Ғорга кирмоқ.
Аҳмаджон бўш лаганни дастурхони билан кўтариб, қушбеги кирган эшикдан чиқди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
Бектемир тездан ўзини пастликка ташлади, югура-югура, ўрмонга кирди. — Ойбек, Қуёш қораймас
Ёʻл устидан чиқиб қолган чаққон калтакесаклар ўқдай отилиб, кавакларга, тош ораларига кириб кетади. — А. Қаҳҳор, Мастон
2. Нарсанинг орасига, ички қисмига ёриб, тешиб ўтмоқ, суқилмоқ; санчилмоқ.
Кулига тикан кирди. Ер шундай қаттиқки, қозиқ қоқсанг ҳам кирмайди.
Тош учланган қирраси билан бекнинг бошига тушиб, ярмигача ўйиб кириб кетди. — А. Қаҳҳор, Кўр кўзнинг очилиши
Аямай найзани уради Икки эмчак ўртасига, Ғарчиллаб найза киради. — Гулшанбоғ
3. Ич томонга ботмоқ.
Эрталабдан бери ҳеч нарса емаган молларнинг қоринлари ич-ичига кирган.
Новча, икки лунжи ичига кириб кетган. — С. Сиёев, Ёруғлик
4. Орасидан, қаторидан жой олмоқ; қўшилмоқ.
Бу мақола тўпламнинг иккинчи жилдига кирган.
Иккитасида Азимбойваччанинг оти ёзилиб, кейин ўчирилган, охиргисида мутлақо рўйхатга кирмаган. — С. Аҳмад, Ҳукм
Бу касбни қўй, ука, сартарошлик қил девдим, мана у ҳам одам қаторига кириб олди. — Гулдаста
5. Иш, хизмат, ўқиш, жамият ва шу кабиларга қабул қилинмоқ; жойлашмоқ.
У даставвал институтга лаборант бўлиб кирди. Партияга кирмоқ. Заводга слесар бўлиб кирмоқ.
Аммо биз ишга кирган одамларни жойларга уларнинг истаги билан эмас, идора эҳтиёжи билан юборамиз. — С. Кароматов, Олтин қум
6. Саноқ сон ёки баъзан ёш сўзи билан бирга қўлланиб, шу сон билдирган йилча умр кўрганликни билдиради.
Отам олтмишга кирди. Қиз ўн етти ёшга кирди.
Раҳмат, юзга кир, ували-жували бўл, ўғлим. — Ойбек, Танланган асарлар
7. Пайт, ой, фасл билдирувчи сўз, сўз бирикмаси билан қўлланиб, шу пайт ёки фаслнинг бошланишини билдиради.
Ёдгор, умри бино бўлиб, баҳорнинг кириб келишини шу қадар диққат билан кузатмаган экан. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол
Кечикиб кирган қиш энди кун сайин совуғини кучайтира бошлаган эди. — Ойбек, Танланган асарлар
Кеч кирди. Товуқлар ғира-шира қоронғида пир-пир учиб, бостирма шипидаги қўноққа чиқа бошлади. — П. Турсун, Ўқитувчи
Март ўтди, апрел кирди. — С. Сиёев, Ёруғлик
8. Айрим отлар билан бирикиб, шу от ифодалаган нарсанинг пайдо бўлиши ёки вужудга кела бошлаганлигини билдиради.
Кўчатлар мевага кирди. Ток ҳосилга кирди. Товуқ тухумга кирди. Юзига ранг кирмоқ.
Июн ойининг охири. Ғўзалар айни гулга кирган вақт. — Н. Сафаров, Узоқни кўзлаган қиз
Иштаҳага кирди-ю, кулча юзига ранг югурди. — К. Яшин, Ҳамза
9. Ўзи бирикиб келган сўз ифодалаган ҳолат, хусусият ва шу кабиларни касб этиш, шунга эга бўлишни билдиради.
Касал уйқуга кирди. Кўм-кўк осмон бирпасда кулранг тусга кирди.
Сиз келсангиз, ҳовлимизга офтоб чиққандай файз киради. — К. Яшин, Ҳамза
Уй бекаси ўзининг асл руҳига кирди, жангчиларни қиём ва печене билан меҳмон қилди. — Ойбек, Қуёш қораймас
Севгилимни чиройли йигит қиёфасига кириб олган сеҳргар иблис қўлтиқлаб келаётганидан ёниб кетдим. — Х. Тўхтабоев, Ширин қовунлар мамлакати
Унинг [Берунийнинг] тартибсиз, жўшқин фикрлари мунтазам бир шаклга кириб, вояга етди. — М. Осим, Жайхун устида булутлар
10. Ўтмоқ, ўтиб ўзлашмоқ.
Бу одатлар қардош халқлардан кирган. Сут билан кирган жон билан чиқар. — Мақол
Русча “кандидат”, кандидатура сўзларининг эквивалентлари сифатида эса тожик тилидан кирган номзод (ҳозирги маъносида) сўзи қўлланади. — ЎТА
11. Айрим сўзлар (масалан, сезги аъзоларини билдирувчи қулоқ, бурун каби сўзлар) билан қўлланганда, нарсанинг шу аъзога таъсир этиб, сезги уйғотишини билдиради.
Гулнинг ҳиди бурнига кирмоқ.
Ўйлайман-у, мияга ҳеч нарса кирмайди. — Гулдаста
Авазнинг қулоғига унинг гапи кирмас, у тарсаки егандек, шайх Саъдийнинг шоҳ сатрига тикилиб ўтирарди. — С. Сиёев, Ёруғлик
- Шу ёшга кириб Шунча йил яшаб. Мен шу ёшга кириб, кўпчилик ичида самоварчи, чой деёлган одам эмасман. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
- Ақл (ёки ақли) кирмоқ Ақлли бўлмоқ, ақл билан иш қиладиган бўлмоқ. Бўйим чўзилиб, ақлим кирган сайин кўпроқ ўйлайдиган бўлиб қолдим. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол
- Гапга (ёки сўзга) кирмоқ Ўзганинг айтганига кўнмоқ, унамоқ; рози бўлмоқ. Ҳазратқул ювош, нима деса гапга кирадиган боладан бунақа гап чиқишини сира ўйламаган эди, гангиб қолди. — С. Аҳмад, ЮлдузЯхшиям, отасининг сўзига киргани, акс ҳолда, Табибийдек доно, зукко бир устоз, оқил дўстдан айрилиб қолиш ҳеч гап эмас экан. — С. Сиёев, Ёруғлик
- Гўрга кирмоқ Ўлмоқ, ерга кўмилмоқ.
- Ерга кирмоқ 2. Ҳаддан ташқари уялмоқ, мулзам бўлмоқ. Сиздай одамга бундай бўҳтон қилгандан кўра ерга кирганим яхши эмасми? — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлариМен чақирсам, баттар уялади, ерга киради, ҳам унинг кўзига қандай қарайман! — Ойбек, Танланган асарларДомла ер ёрилиб, ерга кириб кетгудек бўлиб турарди. — М. Мансуров, Ёмби
- Ёнига (ёки қўлтиғига) кирмоқ Қўллаб-қўлтиқламоқ; ёрдам бермоқ; улғайиб, ёрдам берадиган ёшга етмоқ. Қурбон ота шу ишни бошлаган вақтда унинг ёнига кирадиган одамлар пайдо бўлди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
- Жонига ора кирмоқ Сабабчи бўлиб, бирор нарса, фалокатдан сақлаб қолмоқ. Ўз танки билан душман зотини абжақ қилган, немис мудофаасини ёриб ўтиб, неча юзлаб жангчиларимиз жонига ора кирган — Н. Сафаров, Оловли изларБир неча ой отаси бетоб бўлиб қолганда, табиби ҳозиқ уни даволаб, жонига ора кирган эди. — М. Осим, Ибн Сино қиссаси
- Жон кирмоқ Жонланмоқ, жонланиш юз бермоқ. Шу орада хати бориб қолди-ю, бизга қайта жон кирди. — С. Сиёев, ЁруғликНонни еб, сувни ичган болаларга жон кирди. — Ж. Шарипов, Хоразм
- Жони кирмоқ Маза қилмоқ, қониқиш билан роҳатланмоқ. Ҳа-ҳа Пирхонада жонинг кирибди-да Мазахўрак бўлиб қопсан-да — К. Яшин, Ҳамза
- Ёʻлга кирмоқ Юришга бошламоқ Қонига беланган дадангни кўтариб кирганларида, сен энди ёʻлга кирган эдинг. — Й. Шамшаров, ТошқинАдолат ёʻлга кирди дегандан бошлаб, топганини сандиққа ташлади. — С. Зуннунова, Олов
- Тилга кирмоқ Гапира бошламоқ (гапирмаётган, жим ҳолатдан гапира бошлашни билдиради). Шариф дарров уҳ тортиб, тилга кирди: — Хоним, бу осий бандангизни афв этгайсиз — С. Сиёев, ЁруғликУмар полвон ўйланиб қолди, анчадан кейин тилга кирди. — К. Яшин, Ҳамза
- Тушига кирмоқ Тушида кўринмоқ. Товуқнинг тушига дон киради. Нафақа керак бўлса, даромадимнинг ярмини олинг. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
- У қулоғидан кириб, бу қулоғидан чиқди Шу оннинг ўзидаёқ унутилди, жуда тез эсдан чиқди. Бу гаплар унинг у қулоғидан кириб, бу қулоғидан чиқиб кетаверди.
- Қўлга кирмоқ Тасарруфига, ихтиёрига ўтмоқ. Ёни-вери билан қўшилиб, бир танобдан мўл ер қўлга киради. — Ойбек, Танланган асарларҚўлга кирганда, булбулим учди — Баҳром ва Гуландом
кир
1. асосан ж. к. билан Юриб ёки силжиб, бирор нарсанинг ичига, ички қисмига ўтмоқ, ўзини ичкари қисмга олмоқ.
Уйга кирмоқ. Ғорга кирмоқ.
Аҳмаджон бўш лаганни дастурхони билан кўтариб, қушбеги кирган эшикдан чиқди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
Бектемир тездан ўзини пастликка ташлади, югура-югура, ўрмонга кирди. — Ойбек, Қуёш қораймас
Ёʻл устидан чиқиб қолган чаққон калтакесаклар ўқдай отилиб, кавакларга, тош ораларига кириб кетади. — А. Қаҳҳор, Мастон
2. Нарсанинг орасига, ички қисмига ёриб, тешиб ўтмоқ, суқилмоқ; санчилмоқ.
Кулига тикан кирди. Ер шундай қаттиқки, қозиқ қоқсанг ҳам кирмайди.
Тош учланган қирраси билан бекнинг бошига тушиб, ярмигача ўйиб кириб кетди. — А. Қаҳҳор, Кўр кўзнинг очилиши
Аямай найзани уради Икки эмчак ўртасига, Ғарчиллаб найза киради. — Гулшанбоғ
3. Ич томонга ботмоқ.
Эрталабдан бери ҳеч нарса емаган молларнинг қоринлари ич-ичига кирган.
Новча, икки лунжи ичига кириб кетган. — С. Сиёев, Ёруғлик
4. Орасидан, қаторидан жой олмоқ; қўшилмоқ.
Бу мақола тўпламнинг иккинчи жилдига кирган.
Иккитасида Азимбойваччанинг оти ёзилиб, кейин ўчирилган, охиргисида мутлақо рўйхатга кирмаган. — С. Аҳмад, Ҳукм
Бу касбни қўй, ука, сартарошлик қил девдим, мана у ҳам одам қаторига кириб олди. — Гулдаста
5. Иш, хизмат, ўқиш, жамият ва шу кабиларга қабул қилинмоқ; жойлашмоқ.
У даставвал институтга лаборант бўлиб кирди. Партияга кирмоқ. Заводга слесар бўлиб кирмоқ.
Аммо биз ишга кирган одамларни жойларга уларнинг истаги билан эмас, идора эҳтиёжи билан юборамиз. — С. Кароматов, Олтин қум
6. Саноқ сон ёки баъзан ёш сўзи билан бирга қўлланиб, шу сон билдирган йилча умр кўрганликни билдиради.
Отам олтмишга кирди. Қиз ўн етти ёшга кирди.
Раҳмат, юзга кир, ували-жували бўл, ўғлим. — Ойбек, Танланган асарлар
7. Пайт, ой, фасл билдирувчи сўз, сўз бирикмаси билан қўлланиб, шу пайт ёки фаслнинг бошланишини билдиради.
Ёдгор, умри бино бўлиб, баҳорнинг кириб келишини шу қадар диққат билан кузатмаган экан. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол
Кечикиб кирган қиш энди кун сайин совуғини кучайтира бошлаган эди. — Ойбек, Танланган асарлар
Кеч кирди. Товуқлар ғира-шира қоронғида пир-пир учиб, бостирма шипидаги қўноққа чиқа бошлади. — П. Турсун, Ўқитувчи
Март ўтди, апрел кирди. — С. Сиёев, Ёруғлик
8. Айрим отлар билан бирикиб, шу от ифодалаган нарсанинг пайдо бўлиши ёки вужудга кела бошлаганлигини билдиради.
Кўчатлар мевага кирди. Ток ҳосилга кирди. Товуқ тухумга кирди. Юзига ранг кирмоқ.
Июн ойининг охири. Ғўзалар айни гулга кирган вақт. — Н. Сафаров, Узоқни кўзлаган қиз
Иштаҳага кирди-ю, кулча юзига ранг югурди. — К. Яшин, Ҳамза
9. Ўзи бирикиб келган сўз ифодалаган ҳолат, хусусият ва шу кабиларни касб этиш, шунга эга бўлишни билдиради.
Касал уйқуга кирди. Кўм-кўк осмон бирпасда кулранг тусга кирди.
Сиз келсангиз, ҳовлимизга офтоб чиққандай файз киради. — К. Яшин, Ҳамза
Уй бекаси ўзининг асл руҳига кирди, жангчиларни қиём ва печене билан меҳмон қилди. — Ойбек, Қуёш қораймас
Севгилимни чиройли йигит қиёфасига кириб олган сеҳргар иблис қўлтиқлаб келаётганидан ёниб кетдим. — Х. Тўхтабоев, Ширин қовунлар мамлакати
Унинг [Берунийнинг] тартибсиз, жўшқин фикрлари мунтазам бир шаклга кириб, вояга етди. — М. Осим, Жайхун устида булутлар
10. Ўтмоқ, ўтиб ўзлашмоқ.
Бу одатлар қардош халқлардан кирган. Сут билан кирган жон билан чиқар. — Мақол
Русча “кандидат”, кандидатура сўзларининг эквивалентлари сифатида эса тожик тилидан кирган номзод (ҳозирги маъносида) сўзи қўлланади. — ЎТА
11. Айрим сўзлар (масалан, сезги аъзоларини билдирувчи қулоқ, бурун каби сўзлар) билан қўлланганда, нарсанинг шу аъзога таъсир этиб, сезги уйғотишини билдиради.
Гулнинг ҳиди бурнига кирмоқ.
Ўйлайман-у, мияга ҳеч нарса кирмайди. — Гулдаста
Авазнинг қулоғига унинг гапи кирмас, у тарсаки егандек, шайх Саъдийнинг шоҳ сатрига тикилиб ўтирарди. — С. Сиёев, Ёруғлик
- Шу ёшга кириб Шунча йил яшаб. Мен шу ёшга кириб, кўпчилик ичида самоварчи, чой деёлган одам эмасман. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
- Ақл (ёки ақли) кирмоқ Ақлли бўлмоқ, ақл билан иш қиладиган бўлмоқ. Бўйим чўзилиб, ақлим кирган сайин кўпроқ ўйлайдиган бўлиб қолдим. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол
- Гапга (ёки сўзга) кирмоқ Ўзганинг айтганига кўнмоқ, унамоқ; рози бўлмоқ. Ҳазратқул ювош, нима деса гапга кирадиган боладан бунақа гап чиқишини сира ўйламаган эди, гангиб қолди. — С. Аҳмад, ЮлдузЯхшиям, отасининг сўзига киргани, акс ҳолда, Табибийдек доно, зукко бир устоз, оқил дўстдан айрилиб қолиш ҳеч гап эмас экан. — С. Сиёев, Ёруғлик
- Гўрга кирмоқ Ўлмоқ, ерга кўмилмоқ.
- Ерга кирмоқ 2. Ҳаддан ташқари уялмоқ, мулзам бўлмоқ. Сиздай одамга бундай бўҳтон қилгандан кўра ерга кирганим яхши эмасми? — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлариМен чақирсам, баттар уялади, ерга киради, ҳам унинг кўзига қандай қарайман! — Ойбек, Танланган асарларДомла ер ёрилиб, ерга кириб кетгудек бўлиб турарди. — М. Мансуров, Ёмби
- Ёнига (ёки қўлтиғига) кирмоқ Қўллаб-қўлтиқламоқ; ёрдам бермоқ; улғайиб, ёрдам берадиган ёшга етмоқ. Қурбон ота шу ишни бошлаган вақтда унинг ёнига кирадиган одамлар пайдо бўлди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
- Жонига ора кирмоқ Сабабчи бўлиб, бирор нарса, фалокатдан сақлаб қолмоқ. Ўз танки билан душман зотини абжақ қилган, немис мудофаасини ёриб ўтиб, неча юзлаб жангчиларимиз жонига ора кирган — Н. Сафаров, Оловли изларБир неча ой отаси бетоб бўлиб қолганда, табиби ҳозиқ уни даволаб, жонига ора кирган эди. — М. Осим, Ибн Сино қиссаси
- Жон кирмоқ Жонланмоқ, жонланиш юз бермоқ. Шу орада хати бориб қолди-ю, бизга қайта жон кирди. — С. Сиёев, ЁруғликНонни еб, сувни ичган болаларга жон кирди. — Ж. Шарипов, Хоразм
- Жони кирмоқ Маза қилмоқ, қониқиш билан роҳатланмоқ. Ҳа-ҳа Пирхонада жонинг кирибди-да Мазахўрак бўлиб қопсан-да — К. Яшин, Ҳамза
- Ёʻлга кирмоқ Юришга бошламоқ Қонига беланган дадангни кўтариб кирганларида, сен энди ёʻлга кирган эдинг. — Й. Шамшаров, ТошқинАдолат ёʻлга кирди дегандан бошлаб, топганини сандиққа ташлади. — С. Зуннунова, Олов
- Тилга кирмоқ Гапира бошламоқ (гапирмаётган, жим ҳолатдан гапира бошлашни билдиради). Шариф дарров уҳ тортиб, тилга кирди: — Хоним, бу осий бандангизни афв этгайсиз — С. Сиёев, ЁруғликУмар полвон ўйланиб қолди, анчадан кейин тилга кирди. — К. Яшин, Ҳамза
- Тушига кирмоқ Тушида кўринмоқ. Товуқнинг тушига дон киради. Нафақа керак бўлса, даромадимнинг ярмини олинг. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
- У қулоғидан кириб, бу қулоғидан чиқди Шу оннинг ўзидаёқ унутилди, жуда тез эсдан чиқди. Бу гаплар унинг у қулоғидан кириб, бу қулоғидан чиқиб кетаверди.
- Қўлга кирмоқ Тасарруфига, ихтиёрига ўтмоқ. Ёни-вери билан қўшилиб, бир танобдан мўл ер қўлга киради. — Ойбек, Танланган асарларҚўлга кирганда, булбулим учди — Баҳром ва Гуландом
кир
1. грязь (на теле, белье и т.п.), грязный, нечистый
кир кўйлак грязная рубашка
2. бельё
кир ювмоқ стирать бельё
- кўнглида кири ёʻқ чистосердечный
- кир кўйлакка кишан ёқа ирон. на грязное платье да праздничный воротник
- пул – қўлнинг кири, ювса кетар посл. деньги — грязь рук, смоешь — и их нет
кир 1
н 1. dirt, filth
2. unclean, dirty, polluted
- кир 1. дастро'мол unclean (dirty) handkerchief
КИР
1. kir, ılas, patas, daǵal, iplas
2. kir basqan, kirlegen
3. авıс. jerkenishli, jaman
KIR
1. Beyazla az miktarda karanın karışmasıyla oluşan renk.БЎЗ РАНГ
2. Şehir ve kasabaların dışında kalan çoğu boş ve geniş yer.ДАЛА, ҚИР, МАЙДОН
КИР
1. Бадан, кийим ва ш.к.га чанг-тўзон ўтиришидан ҳосил бўлган ифлослик.KİR
2. Ювиладиган ёки ювилган кийим.ÇAMAŞIR, BULAŞIK
кир
1. адж. schmutzig, unsauber
2. субс. Wäsche f
- кир 1. ювмоқ Wäsche waschen
Кир
- Битумлашган тупроқ Битумланған топырақ Quire
КИР
- кўмир ишқорли реагент
Кир
- грязь // грязный дирт, филтҳ; муд салетé, мал пропретé, импуретé // сале, импур (1) وَسَخٌ، وَخَلٌ؛ (2) بَيَاضَاتٌ، غَسِيلٌ
KIR=
- кирмоқ– входить – энтер. Киšи кирмäдüк элкä кирсä қалï, келин тег болур эр айïн тег тили – Агар киши олдин кирмаган элга кирса, келиндек бўлиб тили калимага келмай қолади – Если человек входит в страну, в которой он не был, он становится как невеста и язык его немеет – Иф а персон энтерс а коунтрй ин вҳич ҳе вас нот, ҳе бекомес лике а бриде анд ҳис тонгуе гровс нумб (ҚБН, 47₂ ҚБН, 483; 24б2).