қол
qolқол
1. Бошқа жойга кетмай, бор-май, жилмай, қўзғалмай, ўз жойида бул-мох; жойини тарк этмаслик.
Уйида қолмоқ. Кутубхонада қолди. Биз бу йил ҳам қишлоқда қолдик.
Отамлар бу ерда қолмоқчилар, сардоба қуришни ўйлаяптилар — Мирмуҳсин, Меъмор
Мажлис бўлган жойда ўша гапирган одам-у яна бир неча киши қолди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
2. Бор, мавжуд ҳолатда бўлмоқ; бор (инкор шаклида ёʻқ ҳолатни, ёʻқ эканликни билдиради).
Ёнимда юз сўм қолди. Уйда кўк чой қолмабди. От ағанаган ерда жун қолар. — Мақол
Келгуси асрга икки қадам-гина ёʻл қолди. — С. Аҳмад, Юлдуз
Қўқондан бошимни олиб чиқиб кетишдан бошқа чорам қолмаган менинг, ака! — К. Яшин, Ҳамза
3. Бирор ҳолат, вазият, макон (жой) ва шу кабиларда мавжуд бўлмоқ
Ёлғиз қолмоқ. Жим қолмоқ. Виждон азобида қолмоқ. Оч қолмоқ. Иш чала қолди. Қуршовда қолмоқ.
Фашистларнинг ўқ, ханжари-ла Талай ёшлар қолди бепадар. — Ғайратий
Содиқ жияним, башарангми, дўлда қолган таппими? — А. Қодирий, Ўтган кунлар
4. Ишлатиш, фойдаланиш ва шу кабилардан холи бўлиб сақланмоқ, ортмоқ; шу тариқа кейингилар ихтиёрига ўтмоқ, мерос бўлмоқ.
Бу иморат отангиздан қолган бўлса керак? — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
Бир парча ер ҳаммадан қолади, ўғлим. Ҳеч ким қабрига орқалаб кетмайди. — Ойбек, Танланган асарлар
Ота-боболардан қолган удум бу, қизим. — К. Яшин, Ҳамза
5. Дахл этолмаслик, етишолмаслик, эришолмаслик.
Ўзимам қизиқман-да, шу ёмғирдан қўрқиб, мактабдан қолиб ўтирсам. — Э. Раимов, Ажаб қишлоқ
Элдан қолгунча эрдан қолган яхшироқ, деб шуни айца керак-да. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
Иссиқ, юмшоқ пахта қоплар, араванинг бешик сингари тебраниши кеча уйқудан қолган Ғуломжонни элитди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча
6. Барҳам топмоқ, ёʻқ бўлмоқ.
Шўхликлари қолди. Аввалги ёʻталишлари қолди. Ишонч қолмади. Сабр-тоқат қолмади. Юришга мадори қолмади.
Сурмахон, палапартишлигингиз сира ҳам қолмади, қолмади-да! — Б. Раҳмонов, Юрак сирлари
7. Масофа, вақт нуқтайи назарида бўлмоқ, бор бўлмоқ.
Шаҳарга яна ўттиз километр (ёʻл) қолди. Поезд жўнашига бир соат қолди.
8. Сақланмоқ, омон қутулмоқ.
Юз ўлимдан қолганман.
Ўғрилардан биттаси тутилди қолганлари ҳам ушланур, деб ўйлайман. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
9. Иш-фаолият, фойдаланиш имкониятидан маҳрум бўлмоқ.
Мариямнинг бахтига қарши, амаки сил касаллигига учраб, ишдан қолди. — Ойбек, Танланган асарлар
Қулоқдан ҳам қолганмисиз? Илҳом акамнинг ҳам дараклари ёʻқ, деяпман! — Б. Раҳмонов, Юрак сирлари
Илгари катта найчи бўлган, кейин кўздан қолиб, уйга қамалган ҳамқишлоғидан ҳам бир оз таълим олган эди. — Ойбек, Танланган асарлар
10. Дучор бўлмоқ, гирифтор бўлмоқ, ёʻлиқмоқ.
Балога қолмоқ. Маломатга қолмоқ. Туҳматга қолмоқ. Ташвишга қолмоқ.
У ҳам кишилар олдида бу бахциз қизининг таънасига қолмасин. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
Энди сенларнинг касофатларингга мен қоламанми? — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча
[ Сурмахон:] Шу кунга қолишимга сиз сабабчи бўлдингиз, ойи. — Б. Раҳмонов, Юрак сирлари
11. Бирор нарсадан бенасиб, бебаҳра қолмоқ.
Тўйдан қолмоқ. Фойдадан қолмоқ.
Бир якшанба куни Аҳмаджон ошхонага дежур бўлиб, уйқудан қолди. — А. Қаҳҳор, Олтин юлдуз
12. (ўрин-пайт келишиги билан) Бирор ҳодисанинг бевосита таъсирида бўлмоқ.
Ёмғирда қолмоқ. Офтобда қолмоқ. Совуқда қолмоқ.
13. Белгиланган вақтдан кейинга сурилмоқ, кечиктирилмоқ, бошқа муҳлатга кўчирилмоқ.
Мажлис қолди. Тўй келаси ойга қолди. Қолган ишга қор ёғар. — Мақол
Дамба масаласи кейинга қолди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
[Юсуфбек ҳожи:] Ўттиз икки тангадан солиқ йиғ, эмиш Бир ҳафтадан кейинга қолмасин, эмиш. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
14. с. т. Ютқизмоқ, мағлубиятга учрамоқ (ўйинда).
У мендан беш марта қолди.
15. Боғли бўлмоқ, қараб турмоқ (бирор иш, масала ва шу кабилар ҳақида).
Ҳамма иш менда қолди. Иш пулга қараб қолди.
[Ҳожи хода:] Ҳамма гап ўзингизда қолган. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча
16. Ҳаракат номига қўшилиб, шу ишни бажариш лозимлигини, шундай вазифа, мажбурият борлигини билдиради.
Ош пишди, фақат уни сузиш қолди.
Энди., фармонни халққа тушунтириш, унинг кераклигини, фойдасини уқтириш қолди. — Ойбек, Танланган асарлар
- -га қолганда Иш, гап ва шу кабиларга бориб тақалганда. Нега ҳар нарсага етган ақлинг шунга қолганда оқсайдир. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
- Кўнгли қолмоқ
- Лаънат тагида қолмоқ Кимсанинг нафратига, лаънатига, қарғишига дучор бўлмоқ.
- Менга (ёки сенга, унга ва шу кабилар) қолса Ихтиёр ва шу кабилар менда бўлса; мендан сўралса. Сенга қолса, худони ҳам ёʻқ дейсан. — А. Қаҳҳор, Янги ерОппоқ ойингга қолса, Кумуш опангни ҳам бирга олиб кетмоқчи. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
- Орамизда (ёки ўртамизда) қолсин Сир сақлансин, ҳеч кимга билдирилмасин. Яхши ҳамки бу гап ўз ўрталарингизда қолиб кетди. — Б. Раҳмонов, Юрак сирлари
- Орқада қолмоқ 1. Бошқалардан кейинда юрмоқ, судралмоқ. Булар гап билан бўлиб, хийла орқада қолиб кетишди. — А. Қаҳҳор, ХотинларШундай қилиб, бўрон билан келган қийинчиликлар ор-қада қолиб кетди. — Ш. Рашидов, Бўрондан кучлиУ мендан уч синф орқада қолди. Орқада қолган мамлакат;Соатим уч минут орқада қолибди;
- Пулнинг (ёки фойданинг) тагида қолмоқ Кўп пул (фойда) топмоқ; пулга (фойдага) кўмилмоқ.
- Қола берса Ундан кейин, шунингдек. Аввали худо, қола берса, мен уни уйлантириб қўйдим. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
- Қуруқ қолмоқ
қўл
1. Одамнинг бармоқ учларидан елкасигача бўлган қисми, аъзоси.
Бақувват қўллар. Қўлни олдинга чўзмоқ. Икки қўлни юқори кўтармоқ. Қўл кучи. Бош қашигани ҳам қўлим тегмайди.
Ёʻлчи иккинчи қўли билан Қора Аҳмаднинг бир қўлини орқага қайирди. — Ойбек, Танланган асарлар
2. Шу аъзонинг билакдан бармоқлар учигача бўлган қисми; панжа.
Қўл билан силамоқ. Қўл билан ушламоқ.
Ёʻлдош орқадан аста келиб, Элмуроднинг кўзини икки қўли билан бекитди. — Шуҳрат, Шинелли йиллар
Қози домла қўлларини ювиб туриб, дастурхонга кўз югуртирди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча
3. Иш-меҳнат бажарувчи аъзо (восита) сифатида.
Қўлим банд,
Мен бу мол-дунёни, ер-сувни қўлим билан топган эмасман, ақлим билан топганман. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
Отабек билан бирга Ташкент тушиб, ўз қўллари билан тўйимизни ўтказишингизга ишониб Юсуфбек ҳожи. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
4. с. т. Ҳайвонларнинг олдинги оёқлари.
Қўйнинг қўли ва сони. Қўл гўшти.
5. с. т. Бармоқ.
Ўрта қўл. Беш қўл баравар эмас. — Мақол
6. Ҳар кимнинг ўзига хос ёзув усули, услуби, ёзуви, хати ва унинг ифодаси.
Қутидор қизининг мақсадига тушуниб, икки турли қўлни дарров пайқаб олди: — Виждонсиз, иблис, — деб қўйди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
[Низомиддинов:] Хат билмайдиган оғзаки гувоҳлар ҳам бор, ёзиб берай десам, ҳамма аризалар бир одамнинг қўли билан ёзилган, деган шубҳа бўлмасин. — С. Аҳмад, Ҳукм
7. Имзо.
Далолатномага қўл қўймоқ. Шартномага қўл қўймоқ.
Хўжабеков — раис, Саидғози бир кичкина одам Барча ҳужжатларда Хўжабековнинг қўли. — С. Анорбоев, Оқсой
Омборчи: — Бўта қўл қўймаган қоғозни қоғоз демайман, — деб катта кетворди. — С. Аҳмад, Ҳукм
8. Ҳар кимнинг ўзига хос иш усули, услуби, иши, хатти-ҳаракати; шуни акс эттирувчи ифода.
Ҳовлини ўраб турган деворлар ҳам янгидан урилган, ичкарисидан ҳаммаси ганч билан сувалган. Ҳамма ёқда ака-сининг қўли кўринади. — Ҳ. Аҳмар, Ким ҳақ?
9. Имкон, имконият.
10. (3-ш. эгалик ҳамда ж.к. ва ў.-п. к. шаклида кўм. ваз.: қўлига, қўлида) Ихтиёрига, измига; ихтиёрида, измида.
Киши ҳурмати ўз қўлида. — Мақол
[Кумуш] Бу уйдан чиқиб кетишни, бир-икки ойлаб Отабекни Зайнаб қўлига топшириб қўйишни яна мувофиқ кўчмас. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
Агарда хон кўтариш менинг қўлимда бўлса эди, хон қилиб Отабекни кўтарар эдим. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
- Қўли тегмайди Бирор ишни бажаришга вақти ёʻқ; қўли банд, иш билан банд.
- Икки қўлини бурнига суқиб (ёки тиқиб)
- Қаёққа қўл узаца етади Имкониятга эга, имконияти катта.
- Қўли баланд
- Қўли калта (ёки қисқа) Имконияти кам, чекланган, қурби етмайдиган. [Дадажон ака:] Ўйлаб қарасам, дўппи тор экан. Каттароқ тўй қилишга қўлимиз калта экан. — И. Раҳим, Ихлос
- Қўли узун Ҳар қандай нарсага етишиш, эришиш имкони бор, шундай қудратга эга. Унинг қўли узун эди, давлатнинг бир қисмини дадасидан, укасидан яширин ишлатиб, холис ўзига қарашли катта бир бойлик орттирган эди. — Ойбек, Танланган асарлар
- Қўлидан келади Бирор ишни амалга ошириш учун имконияти, ҳуқуқи бор, куч-қуввати етади, бирор ишни қила, бажара олади. У [Нури] жуда дадил ва айёр қиз. Унинг қўлидан ҳар қандай иш келади. — Ойбек, Танланган асарлар
- Беш қўлини оғзига урмоқ (ёки тиқмоқ)
- Гаҳ деса (ёки деганда) қўлга қўнадиган қилиб олмоқ
- Ёлғиз (ёки якка) қўл
- Кўнглига (ёки юрагига, кўксига, қўлтиғига, қўйнига) қўл солиб кўрмоқ Бировнинг фикри ёки ички сирини билиш мақсадида турли гаплар айтмоқ, шу мақсадда гапга солмоқ. Ўктам тўй-ҳашам тўғрисида сўз очиб, қизнинг кўнглига қўл солмоқчи бўлди. — Ойбек, Олтин водийдан шабадалар
- Оёғи олти(та), қўли етти(та)
- Оёғини қўлга олиб
- Чап (ёки сўл) қўл Чап томон; чап, сўл. Чап қўлга юрмоқ. Чап қўлдаги кўча.
- Ўнг қўл 1. Ўнг томон; ўнг. Ўнг қўлга бурилмоқ. Ўнг қўлдаги уй. Ўнг қўлдан машина келиб қолди.— Қаёққа юрамиз, — деди Сидиқжон қайрилиб, унинг кўзига қараб. — Ўнг қўлга, — деди хотин. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлариБу киши Азизбекнинг амири лашкари ва ўнг қўли бўлган Райимбек додхоҳ эди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
- Қўл бермоқ Бировга ихлос қўймоқ, уни пир деб танимоқ. Бир кун Марғилондан бир эшон келди. Бойимиз ўша кишига қўл берган экан, яъни ўша кишининг муриди экан. — И. Раҳим, Ихлос
- Қўл келмоқ Қулай, мос, кўнгилдагидек бўлиб тушмоқ. Ерни бегона ўтлардан тозалашда қўл келадиган асбоб.Далабоп қаттиқ тринкадан беш-олти метр оламан. Уларга жудаям қўл келади. — А. Убайдуллаев, Ҳаёт оқими
- Қўл кўтармоқ 1. Розилик, хоҳиш ёки овоз бериш ишораси сифатида қўлини юқорига кўтармоқ. Кимда-ким Нуъмон ҳожи Қаландаров бу ердан бадарға қилинсин деса, қўлини кўтарсин. Ҳамма баравар қўл кўтарди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлариҚуршовга олинган душман қисмлари қаршиликни тўхтатиб, қўл кўтардилар;Нега соҳибкорга қўл кўтардинг? Кучингни қаерга қўйишни билмаяпсанми? — Ж. Шарипов, Хоразм
- Қўл силтамоқ
- Қўл тегизмоқ (ёки урмоқ) 1. Фақат бўлишсиз шаклда: қўл тегизмаслик Ҳатто истеъмол учун олмаслик. Овқатга ҳеч ким қўл урмади;У [Мухаммад] қайси ишга қўл урса, уни уддалай олар эди. — М. Осим, Сеҳрли сўз
- Қўл учида ёки қўл учи билан 1. Астойдил эмас, истар-истамас; шунчаки, юзаки. Доктор уни қўл учидагина кўрди, дори бермади, тайинли бир гап ҳам айтмади. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлариУ [Холмат] Тўрахоновдан ҳақиқий ёрдам кутган Фақат баландпарвоз сўзлар эшитди ва [тўғонни] пала-партиш, қўл учида қуришга даъват қилинди. — Ш. Рашидов, Қудратли тўлқинБу қандай гап ахир, ўзим қўл учида тирикчилик қиламан-у, сенинг учун шу кунимдан ҳам айрилайми? — Ҳ. Шамс, Оқпадар
- Қўл ювмоқ
- Қўлга олмоқ 1. Пора бериш, алдаш ва шу кабилар ёʻллар билан ўзига мойил қилмоқ. Хумпарнинг оғзи-бурнини мойлаб, қўлга олиб бўлмасмикин? — П. Турсун, ЎқитувчиМухторхонни Афғонистон чегарасида қўлга олибдилар. — А. Қаҳҳор, Сароб
- Қўлга тушмоқ 1. Айби, жиноий иши ошкор бўлиб тутилмоқ. Гап тарқади: биров тилмоч Ҳоким тўранинг хотини билан қўлга тушиб қопти, деса, яна биров тилмоч Ҳоким тўранинг қоровули билан қўлга тушиб қопти, деяр эди. — С. Аҳмад, ҲукмҚўлга тушибсан, сени роса лақиллатишибди.
- Қўли бормайди Истаги, хоҳиши ёʻқ; ҳафсаласи ёʻқ. Тутни кесишга қўлим бормаяпти.Мол кетди — жон кетди, ишга ҳам қўлим бормайди. — А. Қодирий, Меҳробдан чаён
- Қўли очиқ ёки очиқ қўл Ҳеч нарсани аямайдиган, сахий. Қўли очиқнинг ёʻли очиқ. — Мақол
- Қўли эгри Ўғри.
- Қўли юпқа Камбағал, қашшоқ. Ўша кунлари Малоҳат ая яшаётган қишлоқдан етмиш чақирим нарида қўли юпқароқ бир кишининг хонадонига олов туташиб ёниб кетибди. — Газетадан
- Қўли қичиди
- Қўли кўлига тегмаслик Ниҳоятда тез, чаққон ҳаракат қилмоқ, тез ишламоқ.
- Қўлини совуқ сувга урмайди Ҳеч иш қилмайди. Нусратилла рўзғорда қўлини совуқ сувга урмайди. — А. Мухтор, Опа-сингиллар
- Қўлни бигиз қилмоқ
- Қўлни ювиб, қўлтиққа тиқмоқ (ёки урмоқ) Бирор нарсадан ҳафсаласи пир бўлиб, ихлоси қайтиб, уни тарк этмоқ, ундан юз ўгирмоқ, воз кечмоқ, қайтмоқ. Баъзилари ғайратлари бекорга кетаётганини кўриб, қўлларини ювиб, қўлтиққа урдилар. — М. Осим, Аждодларимиз қиссаси
- Қўлни қўлга бермоқ Бирор соҳада баҳамжиҳат бўлмоқ, ўзаро бирлашмоқ. Қўлни қўлга бериб ишламоқ.Қадрдон далалар, меҳнат тонгида Қўлни қўлга берар икки бахтли ёш. — Ғайратий
- Ҳаром қўл Бировнинг ҳақидан ҳазар қилмайдиган, нопок (одам ҳақида). Қаердаки ҳаром қўл бор, у ерда баракат ёʻқ. — Ойбек, Олтин водийдан шабадалар
қўл
1. рука, руки, ручной
оёғи ёʻқ, қўли ёʻқ, ёʻлда туриб ёʻл бошлар без ног, без рук, а в дорогу ведёт (Ветер)
қўл билан берганга қуш тўймас (букв. с руки не накормишь даже птицу) пока сам не будешь зарабатывать – не прокормишься
қўл қўлни танийди (букв. рука руку знает) у кого брал, тому и следует отдавать
боланинг қўлини ушла держи ребёнка за руку
ўнг қўлингизни кўтаринг поднимите правую руку
2. почерк
бу укамнинг қўли эмас это почерк не моего брата
- қўл кўтармоқ 1) поднять руку (руки); 2) перен. поднять руку (на кого-л.), замах-
қўл
н 1. hand
2. signature
- қўл қўймоқ sign
- қўланса a stinking, foul, smelly, malodorous
ҚЎЛ
qol
ҚЎЛ
1. Одамнинг бармоқ учларидан елкасигача бўлган қисми.EL, KOL
2. Бармоқ.
3. Кишининг ўз қўли билан ёзган исми ва фамилияси; имзо.
қўл
1. фм Hand f, Arm m
2. ф (имзо)Unterschrift f
- қўл қўймоқ unterzeichnen vt, unterschreiben vt
- қўл билан ёзилган handgeschrieben
Қўл
арабчаذراع, ziraa'русчарука (предплечь)инглизчаArm
қўл
- ҳанд; ёрдам қўлини чўзмоқ гиве а ҳелпинг ҳанд (ленд а ҳанд);
QOL=
- о'тинмоқ - просить, добиваться - бег. Киšи асйï қолдум ўз эрсä я ят - Яқин ва бегона одамларга фойдам тегишига ҳаракат қилдим - Я