оёқ
oyoqоёқ И
1. 1 Одам, ҳайвон, қуш ва умуман жонли организмлар гавдасининг таяниб туриши ва юриши ёки ўрмалаши учун хизмат қиладиган аъзо.
Ўнг оёқ. Чап оёқ. Ипак қуртининг оёқлари. Отнинг орқа ва олдинги оёқлари.
Дўст —
бошга, душман оёққа боқади. — Мақол
Ўнг оёғимни кўтарсам, чап оёғим ерга кириб кетаётгандек бўлаверади. — Х. Тўхтабоев, Ширин қовунлар мамлакати
У [фаришта] атлас кўйлак, лозим кийган, бош яланг, оёқ яланг, ёшгина бир йигит эди. — А. Қаҳҳор, Майиз емаган хотин
Шарофат ўзига келди-ю, оёқ учида бориб, дарчанинг ёнига чўнқайди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
2. Стол, стул, сўри, каравот каби буюмларнинг ерга таяниб турадиган қисми, пояси.
Дадам сувоғи кўчган деворларга, эски шкаф, оёғи маймоқ стулларга бир қараб қўйди. — С. Сиёев, Ёруғлик
3. Охир, одоқ.
Кўчанинг бошидан оёғигача тош терилган.
Подачи поданинг оёқ томонидан чанг ютиб, элан-қаран юриб келаётган сигирни таёғи билан кўрсатиб: Анави сеники, деди. — С. Анорбоев, Ҳамсуҳбатлар
Отабек киши орқасидан кетди, олдинма-кетин, сўзлашмасдангина кўчанинг оёғига қараб борар эдилар. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
4. Фасл, давр ва шу кабиларнинг охири, тугаётган вақти.
Куз кунларининг оёғи ва қиш кунларининг боши эди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
5. Чет, чекка; қуйи томон; этак.
Экинзорнинг оёғи. Ернинг оёғи.
6. Уйнинг, хонанинг эшикка яқин ўрни; пойгак; зид. тўр ИИ.
Асалхон бир тўда қизлар билан оёқроқда ғуж бўлиб турганини кўрган Сорахон ўртага тушиб, йигитларни чақиб олди. — Ҳ. Ғулом, Сенга интиламан
- Оёқ босмоқ 1. Қадам ташламоқ, юрмоқ. Бемор энди-энди оёқ босяпти. У ўнг оёғини босолмайди.Сақлаб сукут оёқ босди, Ҳамма жимжит, бошлар қуйи. — Ғ. Ғулом, КўканОёғингни билиб бос!;Одам оёқ босмаган саҳро. Сизникига оёқ босмаганим бўлсин!
- Оёқ ости (ёки оёғости) бўлмоқ Топталмоқ, эзилмоқ, босилмоқ, поймол бўлмоқ, босиб-янчиб ташланмоқ.
- Оёқ ости (ёки оёғости) қилмоқ Топтамоқ, эзмоқ, босмоқ, поймол қилмоқ, босиб-янчиб ташламоқ. У ўз ҳақини таниган, энди ўзини бировга оёқ ости қилдириб қўймайди. — С. Аҳмад, Уфқ
- Оёқ остида 1. Юриш, қадам босиш лозим бўлган жойда, одамларнинг ёʻли устида. Болалар, оёқ остида ўралашманглар!;Фалокат оёқ остида. — МақолБу замонда ҳақиқат оёқ остида қолиб кетмайди. — С. Аҳмад, Ҳукм
- Оёқ устида Тикка турган ҳолда. Мана, ўртоқлар, оёқ устида, иш бошида умумий йиғилиш ҳам ўтказиб олдик. — Ш. Рашидов, Бўрондан кучли
- Оёқда (ёки оёқ устида, оёқ узра) турмоқ 1. Тик(ка) турмоқ. Оёқда турган ҳолда яна бир оз гаплашиб, сўнг Эшвой жўнаб қолди. — Ойбек, Танланган асарларОтабек ҳолсизланиб, оёқ узра турар. — А. Қодирий, Ўтган кунларУ ёʻлдан чарчаб келганидан, оёқ устида зўрға турар эди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
- Оёқдан йиқитмоқ (ёки йиқмоқ) 1. Ағанатмоқ, йиқитмоқ; Бу ёлғиз Бўтани беобрў қилиш учун эмас, колхозни оёқдан йиқитиш учун қилинган иғво. — С. Аҳмад, Ҳукм
- Оёқдан қолмоқ Юролмайдиган бўлиб қолмоқ, бир жойда ўтириб қолмоқ (қарилик, хасталик, бедармонлик сабабли). — Бошимга бир мушкул тушди, — деб гап бошлади Бозор, — бугун укам бирдан касал бўлиб, ҳам тилдан, ҳам оёқдан қолди. — С. Айний, Дохунда
- Оёққа босмоқ 1. Юра бошламоқ (ёш бола ёки бемор ҳақида); Колхозимиз сал оёққа босгандан кейин, ўзим бориб, сизни олиб келаман. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
- Оёққа бостирмоқ Тўғонни қуриб, колхозимизни оёққа бостириб олайлик, уйларингга радио тушириб берамиз. — С. Аҳмад, Ҳукм
- Оёққа турмоқ 1. Ўрнидан турмоқ. Девонбеги меҳмонхонага кирганда бутун меҳмонхонадагилар оёққа турдилар. — С. Айний, ҚулларЎша куни бутун шаҳар оёққа турди. — Ж. Шарипов, Хоразм— Яхшилигингизни асло унутмайман, — деди врачга бемор, — оёққа туриб кетай, сизни хурсанд қиламан. — ГазетаданҚани энди оёққа туриб кеца-ю, бутун умрини ана шу одамни асраб-авайлаш учун бағишласа. — С. Зуннунова, Кўк чироқларКолхозимиз қанча оёққа турса, шу бизнинг душманга зарбамиз бўлади. — С. Аҳмад, Ҳукм
- Оёққа турғизмоқ (ёки қўймоқ) Колхозни колхоз қилиб, оёққа турғизгунча, эҳа, қанча қурбон бермадик! Ҳ. Назир, Узр, отахон.Абдулла ука, бутун халқни қандай қилиб оёққа турғизиш мумкин? — Ш. Холмирзаев, Қаҳрамоннинг сўнги кунлари
- Оёқда қолдирмоқ Орқада қолдирмоқ. Мен буларга ўргатармишман Мени оёқда қолдириб кетишади бу шумтакалар. — Ҳ. Назир, Олмос
- Бир оёғи тўрда, бир оёғи гўрда Жуда қариб, мункиллаб қолган. Отамнинг қилаётган ишига қараб, ёшини суриштириб: Тўқсондан ошибсиз, бир оёғингиз тўрда, бир оёғингиз гўрда, тиниб ўтирмайсизми, —дебди. — Шукрулло, Сайланма
- Енгил (ёки суюқ) оёқ
- Ёлғиз оёқ ёʻл
- Икки оёғини бир этикка тиқмоқ (ёки суқмоқ) Айтганининг дарҳол бажарилишини талаб қилмоқ, қистовга олмоқ. Отам уйлантираман деб, икки оёғини бир этикка суқиб олган, ҳол-жонимга қўймайди. — С. Аҳмад, Қадрдон далалар
- Оёқ олиш 1. Юриш, қадам ташлаш. Умматали хотинининг оёқ олишига қараб юрадиган бўлса, отлиқ келаётган Акбарали ундан олдин Азизхонни топади, унга бирор шикаст етказадигандай бўлиб туюлади. — С. Аҳмад, УфқУнинг оёқ олиши бежо.
- Оёқ остидан чиқмоқ Тўсатдан пайдо бўлиб қолмоқ. Душман учун кутилмаган бу фалокат худди оёқ остидан чиққандек бўлди. — Н. Сафаров, Жангчи ШокирЎша катта иш кеча оёқнинг остидан чиқиб қолди. — С. Аҳмад, Уфқ
- Оёқ тирамоқ Ўз айтганида қаттиқ туриб олмоқ, бошқа гапга кўнмаслик. Болаларнинг бўйи етиб, тўй бошлаймиз деганда, қизи қурмагур бирдан оёғини тираб олди. — Ойбек, Олтин водийдан шабадаларУ уйлансам, Маҳбубага уйланаман, бўлмаса, фронтга ариза бериб кетаман, деб икки оёқ тираб туриб олди. — С. Аҳмад, Уфқ
- Оёқ узатмоқ (ёки чўзмоқ) 1. Кўнгли тинчимоқ, ғам-ташвишдан холи бўлмоқ. Офтоб ойим ҳамон оёқ узатмади. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
- Оёқ узмоқ Келиб-кетишни тўхтатмоқ, тамоман келмаслик. Бўри Пайғамов, Нусратбекнинг бу ердан оёғи узилиб, гаплар бости-бости бўлгунча, панароқда турди. — С. Нуров, Майсаларни аёз урмайди
- Оёқ учи билан (ёки учида) кўрсатмоқ Чўри қиз бошимизга чиқиб, бизларни оёқ учи билан кўрсатади. — Ойбек, Танланган асарларОдамни оёқ учида кўрсатиб, калака қилади. — Ҳ. Назир, Ўтлар туташганда
- Оёқ учида Секин, товуш чиқармай. Шерали оёқ учида келиб, девор тагида бир ёнбошда ухлашгагина етадиган жойга ўтирди. — С. Кароматов, Олтин қум
- Оёқ чиқармоқ Сўроқсиз ҳар тарафга бора берадиган бўлиб қолмоқ, тартибдан чиқа бошламоқ. Бизнинг хотин тил чиқарган десам, оёқ ҳам чиқарипти. — А. Қаҳҳор, Оғриқ тишлар
- Оёқ қўймоқ Бирор ишга киришмоқ. Унинг розилигини олмасдан туриб, бу ишга оёқ қўйиш мумкин эмас. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
- Оёғи куйган товуқдек Безовталик билан, зир югуриб, ўзини ҳар ёққа уриб. Одамлар оёғи куйган товуқдек пишиллаб югурдилар. — Ойдин, Ўзидан кўрсин
- Оёғи олти, қўли етти Шодликдан ўзини ҳеч қаерга сиғдиролмайди, ғоят хурсанд. Зайнаб оёғи олти, қўли етти бўлгани ҳолда, эрини тўрт қават кўрпача устига ўтқазиб, ёнига учта пар ёстиқни қўйди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
- Оёғи осмонда Лашкарбоши уста бўлса, душман оёғи осмонда. — Мақол
- Оёғи осмондан бўлди (ёки келди) Чекинадиган жой ёʻқ, орқада жаҳаннам, бир қадам чекинсак, оёғимиз осмондан келади. — Ш. Рашидов, Бўрондан кучли
- Оёғи тортмаслик Боргиси келмаслик.
- Оёғига болта урмоқ
- Оёғига бош урмоқ (ёки қўймоқ) ёки оёғига йиқилмоқ Паноҳ тортиб ёки нажот излаб келмоқ; сажда қилмоқ.
- Оёғидан тортмоқ
- Оёғини осмондан келтирмоқ
- Оёғини қўлга олиб Шартта ўрнимдан туриб, қалпоқчамни олдимда, оёғимни қўлга олиб, уй томон югурдим. — Ёшлик
- Осмонга чиқсанг, оёғингдан тортаман, ерга кирсанг — қулоғингдан Мендан қочиб қутулолмайсан, қаерга қочсанг ҳам, бари бир, тутиб оламан. [Солиҳбой:] Менинг олтинларим шундай зийрак жосус шундай улуғ ҳокимки, ерга кирсанг — қулоғингдан, осмонга чиқсанг, оёғингдан тортиб, менинг қўйнимга олмадай қилиб солиб қўяди! — Ҳамза, Бой ила хизматчи
- Оғир оёқ Ҳомиладор.
- Совуқ оёқ Кенг соҳилингда кезди шум оёқ, Синдирди нечанинг бошида таёқ. — Ғайратий
- Юзига оёқ қўймоқ (ёки тирамоқ) Кимсанинг хоҳишига қарши, унинг ҳурмати билан ҳисоблашмай иш қилмоқ. Турғун акам билан раиснинг юзларига қандай қилиб оёқ қўя оламан. — Н. Сафаров, Ҳаёт мактабиСен юзингга оёқ тираб кетган ўша бети қаттиқ хотинингникига бордингми? — С. Аҳмад, Уфқ
- Уз оёғи билан Ўз хоҳиши, ихтиёри билан, ўзича. Дард аригиси келса, табиб ўз оёғи билан келади. — Мақол
- Ўз оёғидан йитмоқ Ўз ихтиёри, хоҳиши билан ёʻқолмоқ, ёʻқ бўлиб кетмоқ.
оёқ ИИ
1. 1 Коса, идиш.
2. айн. Қадаҳ.
Аччиғланма, бек йигит ширингина таом қилиб бераман, бир-икки оёқ бўза ҳам келтираман. — Ойбек, Навоий
Новча йигит сузган бўзадан озгина татиб кўриб, биринчи оёқни Султонга узатди. — Ғ. Ғулом, Шум бола
оёқ
1. нога, ноги, лапа, лапы
оёғим оғрийди у меня болит нога
оёғи ёʻқ қочади, қаноти ёʻқ учади загадка без ног — убегает, без крыльев, а летает (Дым)
2. ножка (стола, стула и т.п.)
3. фольк. деревянная чаша (посуда)
- у бизникига оёқ босмай қўйди он перестал ходить к нам
- ишларим оёққа босди мои дела налаживаются
- ўз оёғи билан келмоқ приходить без приглашения
- оёқдан ҳоримоқ сильно уставать
- оёқ-қўлли одам мастер на все руки, умеющий всё делать
- бировнинг оёғига болта урмоқ подкапываться под кого-либо
- оёғи куйган товуқдай как ошпаренный, как угорелый
- унинг оёқ олиши ёмон он плохо себя ведёт
- оёқ ости қилмоқ попирать, глумиться, унижать
- оёқ учи билан кўрсатмоқ относиться пренебрежительно
- оёқ кийими обувь
- оёқ яланг босой, босиком
- яланг оёқ босяк
- оёқ босгудек жой ёʻқ (букв. некуда ногу поставить) яблоку негде упасть
- оёқ етмайдиган ерда очень далеко; у чёрта на куличках
- оёқни узацанг ҳам (фалон одамга) тегади, йиғсанг ҳам ирон. (букв. вытянешь ноги — заденешь, подожмёшь ноги — тоже заденешь) сплошь и рядом; так много, хоть отбавляй
- оёқ олиши чаққон проворный, расторопный; легок на ногу; подвижный
- оёқни чакки босмоқ
оёқ И
н эск. wooden cup
оёқ ИИ
н 1. foot, leg
- яланг оёқ barefoot; barefooted; bare
- оёқ босмоқ step, take (make) a step
- ҳаммуни оёққа тург'азмоқ raise the alarm
- бошдан оёққача from head to foot
2. end
- бошдан оёқ from the begining to the end; entirely
ОЁҚ
1. ayaq
2. tuyaq (stol, stul hám t.b.)
3. aqır, soń
4. shet, etek
ОЁҚ
Жонли организмлар гавдасининг таяниб туриши ёки ўрмалаши учун хизмат этадиган аъзо.AYAK
оёқ
Bein n, Fuß m
- ялангоёқ barfuss
- оёқ босмоқ treten vi
Оёқ
арабчаساق, SaaqрусчаHora (кисть)инглизчаFoot