новелла

ад. Насрнинг кичик жанри, кичик ҳикоя.

Абдулла Қодирий ўзбек адабиётида сатирик новеллага асос солдигина эмас, у 20-йиллардаёқ биринчилардан бўлиб иккита катта роман — Ўтган кунлар ва Меҳробдан чаённи ёзди. — Газетадан

н short story, short novel

• новелла ёзувчи novelist, novel writer

1. махсус кичик эпик жанр. Бундай новелла мустақил ривоявий шакл сифатида ХИВ—ХВ асрларда Италияда Уйғониш даврида юзага келди. Унинг дастлабки намуналари Боккаччо, Саккетти, Мазуччолар ижодида учрайди. Бу новеллалар сюжети ўтмиш адабиётидан ёки фолклор сюжетларидан олинган бўлса-да, бироқ улар ўзларининг мазмуни ва шакли жиҳатидан қайта ишланган. Феодализм жамиятида шахс ўзининг индивидуал хислатларини намоён эта олмас эди. У ўзи мансуб бўлган табақа ёки ижтимоий гуруҳнинг бир парчаси сифатида ўша ижтимоий табақага хос хислатлар билан белгиланар эди. Уйғониш даврига келиб у ўзининг илгариги қарамлигига қарши, шахсий эркинлик учун кураш бошлайди. Шахснинг индивидуал хислатлари, кечинмалари, орзу-умидларини тасвирлашига интилган тарихий-ижтимоий адабий жараён янги адабий жанр — новелланинг юзага чиқишига сабабчи бўлди. Жанр сифатида новелла қуйидаги белгиларга эга бўлиши: а) конкрет шахс ҳаётига оид воқеаларни ихчам, бадиий жиҳатдан мукаммал шаклда акс эттириши; б) асардаги персонажлар миқдори ўта чегараланган бўлиши ва шунда ҳам эпик баённинг бир персонаж билан боғлиқ бўлиши; в) новелладаги сюжетнинг кутилмаган бошлама ва ечимларга, кескин драматик тарангликка эга бўлиши; г) кичик ҳажмда катта даврга хос асосий хусусиятларни сиғдира олиши ва шунга мос ҳолда лўнда баён этиши; д) кўпинча асарни бир муҳим детал асосига қуриши лозим. Ўзбек совет адабиётида новелла жанрининг моҳир устаси А. Қаҳҳор ҳисобланади. Унинг «Бемор», «Бошсиз одам», «Анор», «Йиллар», «Нотиқ», «Санъаткор» каби кўпгина асарлари новелланинг ажойиб намуналаридир. Бундай новеллалар ижодкори новелланавис, ҳикоянавис терминлари билан ифодаланади;

2. кескин бурилиш моментларига эга бўлган, қисқа ҳажмли ҳикоялар ҳам новелла деб юритилади.