{"headword": "novella", "key": "novella", "entries": [{"dictionary": {"name": "Izohli lugʻat", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Izohli", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Nasrning kichik janri, kichik hikoya.", "examples": [{"text": "Abdulla Qodiriy oʻzbek adabiyotida satirik novellaga asos soldigina emas, u 20-yillardayoq birinchilardan boʻlib ikkita katta roman — Oʻtgan kunlar va Mehrobdan chayonni yozdi.", "source": "Gazetadan"}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"source_url": "https://izoh.uz/word/novella"}}, {"dictionary": {"name": "Inglizcha-oʻzbekcha, oʻzbekcha-inglizcha lugʻat", "title": "ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Matisayev, G'anisher (2019). ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT. Tashkent: Book Media Nashr.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/english-uzbek-uzbek-english-dictionary-inglizcha-ozbekcha-ozbekcha-inglizcha-lugat/", "page": "565"}, "pos": "n", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "novella n", "raw_meaning": "short story, short novel; ~ yozuvchi novelist, novel writer"}}, {"dictionary": {"name": "Adabiyotshunoslik terminlarining izohli lugʻati", "title": "Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Terminologik", "imprint": "Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/adabiyotshunoslik-terminlarining-ruscha-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "198"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "итал. novella — янгилик сўзидан", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "maxsus kichik epik janr. Bunday novella mustaqil rivoyaviy shakl sifatida XIV—XV asrlarda Italiyada Uygʻonish davrida yuzaga keldi. Uning dastlabki namunalari Bokkachcho, Sakketti, Mazuchcholar ijodida uchraydi. Bu novellalar syujeti oʻtmish adabiyotidan yoki folklor syujetlaridan olingan boʻlsa-da, biroq ular oʻzlarining mazmuni va shakli jihatidan qayta ishlangan. Feodalizm jamiyatida shaxs oʻzining individual xislatlarini namoyon eta olmas edi. U oʻzi mansub boʻlgan tabaqa yoki ijtimoiy guruhning bir parchasi sifatida oʻsha ijtimoiy tabaqaga xos xislatlar bilan belgilanar edi. Uygʻonish davriga kelib u oʻzining ilgarigi qaramligiga qarshi, shaxsiy erkinlik uchun kurash boshlaydi. Shaxsning individual xislatlari, kechinmalari, orzu-umidlarini tasvirlashiga intilgan tarixiy-ijtimoiy adabiy jarayon yangi adabiy janr — novellaning yuzaga chiqishiga sababchi boʻldi. Janr sifatida novella quyidagi belgilarga ega boʻlishi: a) konkret shaxs hayotiga oid voqealarni ixcham, badiiy jihatdan mukammal shaklda aks ettirishi; b) asardagi personajlar miqdori oʻta chegaralangan boʻlishi va shunda ham epik bayonning bir personaj bilan bogʻliq boʻlishi; v) novelladagi syujetning kutilmagan boshlama va yechimlarga, keskin dramatik taranglikka ega boʻlishi; g) kichik hajmda katta davrga xos asosiy xususiyatlarni sigʻdira olishi va shunga mos holda loʻnda bayon etishi; d) koʻpincha asarni bir muhim detal asosiga qurishi lozim. Oʻzbek sovet adabiyotida novella janrining mohir ustasi A. Qahhor hisoblanadi. Uning «Bemor», «Boshsiz odam», «Anor», «Yillar», «Notiq», «Sanʼatkor» kabi koʻpgina asarlari novellaning ajoyib namunalaridir. Bunday novellalar ijodkori novellanavis, hikoyanavis terminlari bilan ifodalanadi;", "examples": []}, {"order": 2, "text": "keskin burilish momentlariga ega boʻlgan, qisqa hajmli hikoyalar ham novella deb yuritiladi.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Новелла", "raw_meaning": "— (итал. novella — янгилик сўзидан) — новелла. Эпик ривоянинг ҳажм жиҳатидан кичик бир тури бўлиб, ҳозир икки хил маънода қўлланилади: 1) махсус кичик эпик жанр. Бундай новелла мустақил ривоявий шакл сифатида XIV—XV асрларда Италияда Уйғониш даврида юзага келди. Унинг дастлабки намуналари Боккаччо, Саккетти, Мазуччолар ижодида учрайди. Бу новеллалар сюжети ўтмиш адабиётидан ёки фольклор сюжетларидан олинган бўлса-да, бироқ улар ўзларининг мазмуни ва шакли жиҳатидан қайта ишланган. Феодализм жамиятида шахс ўзининг индивидуал хислатларини намоён эта олмас эди. У ўзи мансуб бўлган табақа ёки ижтимоий гуруҳнинг бир парчаси сифатида ўша ижтимоий табақага хос хислатлар билан белгиланар эди. Уйғониш даврига келиб у ўзининг илгариги қарамлигига қарши, шахсий эркинлик учун кураш бошлайди. Шахснинг индивидуал хислатлари, кечинмалари, орзу-умидларини тасвирлашига интилган тарихий-ижтимоий адабий жараён янги адабий жанр — новелланинг юзага чиқишига сабабчи бўлди. Жанр сифатида новелла қуйидаги белгиларга эга бўлиши: а) конкрет шахс ҳаётига оид воқеаларни ихчам, бадиий жиҳатдан мукаммал шаклда акс эттириши; б) асардаги персонажлар миқдори ўта чегараланган бўлиши ва шунда ҳам эпик баённинг бир персонаж билан боғлиқ бўлиши; в) новелладаги сюжетнинг кутилмаган бошлама ва ечимларга, кескин драматик тарангликка эга бўлиши; г) кичик ҳажмда катта даврга хос асосий хусусиятларни сиғдира олиши ва шунга мос ҳолда лўнда баён этиши; д) кўпинча асарни бир муҳим деталь асосига қуриши лозим. Ўзбек совет адабиётида новелла жанрининг моҳир устаси А. Қаҳҳор ҳисобланади. Унинг «Бемор», «Бошсиз одам», «Анор», «Йиллар», «Нотиқ», «Санъаткор» каби кўпгина асарлари новелланинг ажойиб намуналаридир. Бундай новеллалар ижодкори новелланавис, ҳикоянавис терминлари билан ифодаланади; 2) кескин бурилиш моментларига эга бўлган, қисқа ҳажмли ҳикоялар ҳам новелла деб юритилади."}}]}