novella

ad. Nasrning kichik janri, kichik hikoya.

Abdulla Qodiriy oʻzbek adabiyotida satirik novellaga asos soldigina emas, u 20-yillardayoq birinchilardan boʻlib ikkita katta roman — Oʻtgan kunlar va Mehrobdan chayonni yozdi. — Gazetadan

n short story, short novel

• novella yozuvchi novelist, novel writer

1. maxsus kichik epik janr. Bunday novella mustaqil rivoyaviy shakl sifatida XIV—XV asrlarda Italiyada Uygʻonish davrida yuzaga keldi. Uning dastlabki namunalari Bokkachcho, Sakketti, Mazuchcholar ijodida uchraydi. Bu novellalar syujeti oʻtmish adabiyotidan yoki folklor syujetlaridan olingan boʻlsa-da, biroq ular oʻzlarining mazmuni va shakli jihatidan qayta ishlangan. Feodalizm jamiyatida shaxs oʻzining individual xislatlarini namoyon eta olmas edi. U oʻzi mansub boʻlgan tabaqa yoki ijtimoiy guruhning bir parchasi sifatida oʻsha ijtimoiy tabaqaga xos xislatlar bilan belgilanar edi. Uygʻonish davriga kelib u oʻzining ilgarigi qaramligiga qarshi, shaxsiy erkinlik uchun kurash boshlaydi. Shaxsning individual xislatlari, kechinmalari, orzu-umidlarini tasvirlashiga intilgan tarixiy-ijtimoiy adabiy jarayon yangi adabiy janr — novellaning yuzaga chiqishiga sababchi boʻldi. Janr sifatida novella quyidagi belgilarga ega boʻlishi: a) konkret shaxs hayotiga oid voqealarni ixcham, badiiy jihatdan mukammal shaklda aks ettirishi; b) asardagi personajlar miqdori oʻta chegaralangan boʻlishi va shunda ham epik bayonning bir personaj bilan bogʻliq boʻlishi; v) novelladagi syujetning kutilmagan boshlama va yechimlarga, keskin dramatik taranglikka ega boʻlishi; g) kichik hajmda katta davrga xos asosiy xususiyatlarni sigʻdira olishi va shunga mos holda loʻnda bayon etishi; d) koʻpincha asarni bir muhim detal asosiga qurishi lozim. Oʻzbek sovet adabiyotida novella janrining mohir ustasi A. Qahhor hisoblanadi. Uning «Bemor», «Boshsiz odam», «Anor», «Yillar», «Notiq», «Sanʼatkor» kabi koʻpgina asarlari novellaning ajoyib namunalaridir. Bunday novellalar ijodkori novellanavis, hikoyanavis terminlari bilan ifodalanadi;

2. keskin burilish momentlariga ega boʻlgan, qisqa hajmli hikoyalar ham novella deb yuritiladi.