матла

1. ад. Ғазал ёки қасиданинг ҳар икки мисраси ўзаро қофияланадиган биринчи байти.

Бобур таққа тўхтаб қолди. Ё оллоҳ, ахир бу бир пайтлар ўзи битган ғазалнинг матлаи-ку! — Х. Султонов, Бир оқшом эртаги

2. эск. кт. Осмон ёритқичларининг чиқиш ўрни, чиқиши.

Divan edebiyatında kaside veya gazelin ilk beyti.МАТЛАЪ

Ғазал ёки қасида жанрларининг ҳар икки мисраси ўзаро қофияланадиган биринчи байти. Матлаъ ғазал ёки қасида асосида ётувчи поетик мазмуннинг тезиси бўлиб, бутун асар давомида бу тезис асосланади, ёритилади ва мақтада якунланади. Масалан, Алишер Навоийнинг бир ғазали қуйидаги матлаъ билан бошланади: Мени бир нома бирла дилбарим ёд этмади ҳаргиз, Қулин қайғудин ул хат бирла озод этмади ҳаргиз ва у қуйидаги мақтаъ билан якунланади: Агар бузди Навоий кўнглин ул бевафо, тонг ёʻқ, Вафо аҳлин уйин чун ишқ обод этмади ҳаргиз. Бу ғазалда матладаги фикр мақтада хулосаланганлигини кўрамиз. Ғазалнинг матлаъ ва мақтаъ ўртасидаги байтларида шоир ўзининг ғоясини ҳар тарафлама асослайди, далиллайди. Классик шоирларимиз матлага катта аҳамият бериб, махсус бадиий усул — ҳусни матлани ижод этдилар. Бу усулга кўра, ғазал матлаи ва ундан кейинги байт ҳам тўла қофияланиб, ғазал қўш матлали бўлган. Қўш матлаъ, яъни ҳусни матлаъ ғазалнинг жозибасини, оҳангдорлигини оширади. Масалан: Тун оқшом бўлди-ю, келмас менинг шамъи шабистоним. Бу андуҳ ўтидин ҳар дам куяр парвонадек жоним. Не ғам, кўргузса кўксум порасин чоки гирибоним, Кўринмас бўлса кўксум ёрасидин доғи пинҳоним... (Навоий.), матлаъ