Ruscha-oʻzbekcha va oʻzbekcha-ruscha lugʻat
-
м 1. epos (boʻlib oʻtgan voqeani hikoya tarzida bayon qiladigan badiiy adabiyot turi); 2. epos, doston (qahramonlik va qahramonlar haqidagi xalq dostonlari, qoʻshiq va poemalar majmui); богатырский эпос qahramonlik dostoni, qahramonlik eposi.
Oʻzbekcha-turkcha izohli lugʻat
-
DESTAN 1.Бадиий адабиётнинг лирика ва драмадан ажралиб турадиган баён тарзидаги учинчи тури. 2.Халқ оғзаки ижодиётида қаҳрамонлик ва қаҳрамонлар ҳақидаги достонлар мажмуи.
Adabiyotshunoslik terminlarining izohli lugʻati
-
(гр. epos — сўз, нутқ, ҳикоя сўзидан) — эпос. 1. Кенг маънода воқебанд бадиий асар, бадиий адабиётнинг ҳикоявий бир тури. Эпос қадимда қабила ёки уруғнинг маиший ҳаётини ҳикоя қилувчи оғзаки ва ёзма шаклдаги бадиий асар. Бу қўшиқлари ва афсоналари кейинчалик маълум бир тарихий даврда бирлашиб, ёзма шаклда яхлит катта бир асар ҳолига келиб қолади. Масалан, қадимги ҳинд эпоси «Махабхарата», Гомернинг «Илиада» ва «Одиссея», немисларнинг «Нибелунглар ҳақида қўшиқ» асарлари шулар жумласидандир. Қаҳрамонлик эпопеяларининг тузилиши, мазмуни ҳам ранг-барангдир. Чунки уларда, биринчидан, шу асарларнинг бутун шаклланиш жараёнидаги тарихий даврларнинг излари бўлади, иккинчидан, уларда халқнинг ижтимоий тажрибалари турли даражада ва нисбатда акс этади. Ҳар икки ҳолда ҳам қаҳрамонлик эпопеяларининг бадиийлиги асосида халқнинг қаҳрамонона ўтмиши ётади ва бу қаҳрамонона ўтмиш ўзида бугун бир жамият ёки тарихий даврнинг пафосини, идеалини акс эттиради. Шунинг учун ҳам қадимий эпопеялардаги асосий типлар, қаҳрамонлар ўта муболағали, фантазияга бой, ўлмас баҳодирлар сифатида тасвирланади. Мана шу жиҳатлари билан қадимги эпопеялар бутун-бутун тарихий даврлар; ижтимоий формациялардаги халқларнинг идеалини ўзларида тўлиқ ифодалайди. Бироқ даврнинг ўтиши, тарихий формацияларнинг алмашиниши, ижтимоий онгнинг ўсиши билан боғлиқ ҳолда қаҳрамонлик эпопеялари ўрнини комик эпопеялар ола бошлади. Чунки «кишилик жамиятининг болалиги» ўтиши билан қадимги эпопеялар ривожи тўхтаб қолди. Маърифатчилик даврига келиб реалистик романнинг юзага келиши янги типдаги эпопеяларни юзага келтирди. XIX асрга келиб эса Бальзакнинг «Инсоний комедия», Гоголнинг «Ўлик жонлар», Л. Толстойнинг «Уруш ва тинчлик», «Анна Каренина», Ф. Достоевскийнинг «Ака-ука Карамазовлар» каби эпопеялари юзага келдики, булар реал воқелик асосида яратилганлиги билан қадимги эпопеялардан ажралиб туради. ХХ асрга келиб М. Горькийнинг «Клим Самгиннинг ҳаёти», М. Шолоховнинг «Тинч Дон», А. Серафимовичнинг «Темир оқим» каби эпопеялари яратилди. Бу эпопеяларнинг муҳим хусусиятлари шундан иборатки, уларда турли халқларнинг тақдирини ҳал қилувчи катта тарихий воқеалар тўла-тўкис акс эттирилади. Катта тарихий даврлар, инсон ҳаётининг турли қирралари, бир неча авлодлар тақдири нисбатан тўлароқ акс эттирилганлиги учун ҳам эпопеялар ҳажман катта, персонажлар миқдоран кўп бўлади. Ўзбек халқ оғзаки ижодидаги «Алпомиш» достони қаҳрамонлик эпопеяларига мисол бўла олади. С. Айнийнинг «Қуллар», Ойбекнинг «Навоий» каби асарлари эса реалистик ўзбек эпопеяларидир.
Maqoladagi xato haqida xabar berish
