Звуковая организация речи

Звуковая организация речи

1. нутқнинг товуш тузилиши. Прозаик ёки шеърий нутқда ундош ёки унли товушларнинг бирор мақсадда ўзига хос ҳолда қўлланиши билан боғлиқ стилистик усуллардан бири. Нутқнинг товуш тузилиши, одатда, шу нутқ турига — оғзаки ёки ёзма, шеърий ёки насрий эканига, унинг кимга мўлжалланишига қараб хилма-хил кўринишларда бўлади. Ҳар бир нутқ хоҳ шеърий, хоҳ насрий бўлишдан қатъи назар, ўзига хос товуш тузилишига эга бўлади. Бирор нутқдаги товушлар тузилишининг бирор мақсад асосида атайлаб қўлланиши махсус стилистик ифодавий усул сифатида юз беради. Масалан, аруз системасидаги шеърларнинг нутқий парчалари — мисраларнинг таркибидаги чўзиқ ва қисқа унлиларнинг ўзаро маълум тартибда такрорланиши ўзига хослик касб этади. Нутқнинг товуш тузилиши такрор, анафора (қ.), аллитерация (қ.), эпифора (қ.), ассонанс (қ.), диссонанс (қ.) ва ҳ. к.ни ўз ичига олади. Нутқнинг товуш тузилиши ва унинг кенг имкониятларини яхши билган халқ ундан турли мақсадларда фойдаланган. Масалан, ёшларда нутқ темпини машқ қилдириш, мантиқий сўзлаш ва сўзларни аниқ талаффуз қилиш малакасини ўстириш учун турли хил тез айтишлар тўқиганлар (қ. Скороговорка). Мисол: Турпнинг томирини тутнинг томири тутиб турибди, Тутнинг томирини турпнинг томири тутиб турибди. ва ҳ. к.