ЕВРОПЕЙСКАЯ ЭНЕРГЕТИЧЕСКАЯ ХАРТИЯ (ЕЭК)

ЕВРОПЕЙСКАЯ ЭНЕРГЕТИЧЕСКАЯ ХАРТИЯ (ЕЭК)

1. Yevropa Energetika Xartiyasi (YEEX) — 1991 yili 17 dekabrda Gaaga shahrida Yevropaning 39 davlati va boshqa qitʼalarning 9 davlati tomonidan taʼsis etilgan, shuningdek, unga sobiq Ittifoqdan ajralib chiqqan Azarbayjon, Armaniston, Belorus, Gruziya, Litva, Moldaviya, Rossiya, Ukraina, Qozogʻiston, Oʻzbekiston, Estoniya davlatlari hamda Yevropa uyushmasi va Davlatlararo Iqtisodiy Komitet (DIK) vakillari kiradi. YEEX siyosiy va iqtisodiy masalalarni hal qilishga yoʻnaltirilgan boʻlib, Dunyo miqyosida issiqlik-energetika resurslaridan samarali foydalanishga moʻljallangan. Xartiyaning asosiy vazifasi — davlatlarni energiya manbai bilan ishonchli taʼminlash va resurslardan samarali foydalanish hamda atrof-muhitni muhofaza qilishga qaratilgan. YEEXda qatnashayotgan davlatlar oʻz zimmasiga Yevropada energetika bozorini samarali rivojlantirish, korxonalar faoliyatini takomillashtirishga sharoit yaratish, mablagʻ va yangi texnologiyalarni energetika sanoatiga jalb qilish vazifasini ham olganlar. Xartiyani amalga oshirish maqsadida davlatlar — qatnashchilar hamkorlikning quyidagi asosiy yoʻnalishlarini belgiladilar: a) elektr stansiyalarini zamonaviylashtirish; b) energiya sistemalarini birlashtirish; v) elektr energiyasini yuqori kuchlanishga ega boʻlgan liniyalar boʻyicha uzatish; g) yirik falokatlar oqibatlarini birgalikda bartaraf qilish va h.k. Xartiyani imzolagan davlatlar 1994 yili 17 dekabrda «Energetika Xartiyasiga tegishli Shartnoma» tuzdilar va unga bir qator qoʻshimchalar kiritdilar hamda Energetika Xartiyasi Bayonnomasini imzoladilar. Bu bilan Xartiyada qayd qilingan majburiyatlar yuridik jihatdan kafolatlangan xalqaro hujjat maqomiga ega boʻldi. Shartnoma matni 50 moddadan iborat boʻlib, quyidagi qismlardan tarkib topgan: 1-qism. Xartiyaning maqsadi va vazifasi. 2-qism. Savdo masalalari. 3-qism. Kapital qurilishga ajratilgan mablagʻlarni himoya qilish va taqdirlash. 4-qism. Turli qoʻshimchalar. 5-qism. Munozarali masalalarni hal qilish. 6-qism. Oʻtish davridagi Nizom. 7-qism. Strukturasi va institutlari. 8-qism. Xulosa. Qayd qilingan asosiy savdo masalalariga Shartnomada reglamentlangan tartibda energetika materiallari va mahsulotlarini uzatish sharoiti, mahsulotlarni qabul qilib olish joyi va qabul qilib oluvchining hech qanday kamsitishlarsiz undan foydalanishi kiradi. Shartnomada Ahdlashgan tomonlarni oʻzaro hamkorlikda quyidagi yoʻnalishlarda faoliyat koʻrsatishi taqdirlanadi: energetika materiallari va mahsulotlari hamda energiya uzatiladigan inshootlarni zamonaviylashtirish; Ahdlashgan tomonlardan birining hududidan chetga chiqadigan energiyani uzatigan inshootlardan hamkorlikda foydalanish va uni rivojlantirish; energetik materiallar va mahsulotlar bilan taʼminlashda boʻladigan uzilishlar oqibatini kamaytirish choralarini ishlab chiqish; energiya uzatidigan inshootlarni oʻzaro tez birlashtirish. Shartnomani imzolagan davlatlar faoliyati Kotibiyat tomonidan muvofiqlashtirib boriladi va yordam beriladi. Ahdlashgan tomonlar muntazam ravishda Xartiya Konferensiyasiga yigʻilib turadilar, har bir tomon fa-