Языковая картина мира.

Языковая картина мира.

1. – Оламнинг тил (лисоний) манзараси (ОТМ). Маълум бир халқнинг онгида шаклланган олам ҳақидаги билим ва ғоялар бутунлиги, тил эгаларининг олам ҳақидаги билим ва тасаввурларининг тилдаги акси. Ҳозирги кунга келиб ОТМ турли фанларнинг фундаментал тушунчасига айланди. Бу тушунчанинг негизида тилдан фойдаланувчи субъект марказий ўринни эгаллайди. Алоҳида шахс, шахслар гуруҳи, муайян халқ, инсоният олам манзараси субъекти бўлиши мумкин (Худойберганова:33). ОТМ оламни тушуниш, англаш мантиқига мувофиқ ҳолда уни ўзига хос равишда кўриш ва қайта яратишдир. “Оламнинг маълум образи ҳеч қачон унинг кўзгудаги аксидек бўла олмайди” (Маслова:60). “...табиий тил воситасида оламни у қандай бўлса, шундайлигича тасвирлаш мумкин эмас, лисон даставвал ўз соҳибларига оламнинг муайян манзарасини тақдим этади, бунда ҳар бир тилнинг ўзига хос олам манзараси мавжуд бўлади” (Падучева:239-254). Олам манзараси ҳақидаги қарашларни қуйидагича умумлаштириш мумкин: олам манзараси оламни идрок этиш асосида уни тасаввурда қайта қуришдир; олам манзараси оламни миллий идрок этиш усулидир; олам манзараси ташқи оламнинг инсон тили, руҳияти, борлиққа муносабатида акс этишидир; олам манзараси оламнинг кўзгудагидек акси бўла олмайди; олам манзараси инсоннинг ташқи олам билан алоқаси орқали ҳосил бўлади. Оламнинг лисоний манзараси “оламни тил призмаси орқали ўзига яраша идрок этиш (Яковлева:73-89), “Оламнинг тил кўзгусида акс этиши” (Дмитриева:37-41)дир. Тил онгда акс этган объектив оламнинг ифодаловчиси экан, демак у ҳам системавийликка эгадир. Тил