Adabiyotshunoslik terminlarining izohli lugʻati
-
(ар. خمسه — беш, бешлик сўзидан) — хамса. Анъанавий мавзуда ва шаклда беш мустақил достонни ўз ичига олувчи Яқин ва Ўрта Шарқ халқлари классик адабиётидаги шеърий асар. Хамсачилик анъанасини улуғ озарбайжон шоири Низомий Ганжавий (1141—1203) бошлаб берди. Шундан сўнг бу анъана кенг тарқалди, шоирлар ўзларини хамсачиликда синаб кўрдилар, аммо улардан фақат Хисрав Деҳлавий (1253—1325), Абдураҳмон Жомий (1414—1492) ва Алишер Навоий (1441—1501) буюк хамсанавис сифатида тан олинди. Хамса таркибига кирган беш достон анъанавий мавзу ва шакл асосида ёзилса ҳам, бироқ улар ижтимоий масалаларга муносабат, бу масалаларни ҳал этиш жиҳатидан фарқ қилади. Ҳар бир ижодкор яратган «Хамса»лар мустақиллик, оригиналлик касб этади. Чунки ҳар бир хамсанавис ўз асарида анъанавий мавзуни ўз даврининг муҳим ижтимоий-сиёсий масалалари билан узвий боғлаб акс эттирар эди. Алишер Навоийнинг «Хамса»си 1483—85 йиллар орасида ёзилди ва у қуйидаги достонлардан иборат: «Ҳайратул-аброр», «Фарҳод ва Ширин», «Лайли ва Мажнун», «Сабъаи сайёр» ҳамда «Садди Искандарий». Совет навоийшунослиги «Хамса» достонларининг илмий-танқидий текстини яратди, Навоий «Хамса»си кенг ва чуқур тадқиқ этилиб, кўпгина илмий асарлар ёзилди.
Maqoladagi xato haqida xabar berish
