Адабиёцҳунослик терминларининг изоҳли луғати
русча
-
— адабий таъсир. Бир ёки бир неча гуруҳ бадиий ҳодисаларининг бошқа бир ёки бир неча гуруҳ бадиий ҳодисаларга бўлган таъсирининг турли кўринишлари. Адабий таъсир жуда катта ва мураккаб масала бўлиб, у ўз ичига, биринчидан, бадиий адабиёт билан санъатнинг бошқа турлари (музика, кино, театр, тасвирий санъат) орасидаги ўзаро таъсир масалаларини қамраб олади. Масалан, кино санъати ҳозирги романнависларимиз ва драматургларимиз ижодига қандай таъсир кўрсатган бўлса, бадиий адабиёт ҳам ўз навбатида кино санъатининг ривожига сезиларли таъсир кўрсатди. Иккинчидан, сўз санъати ичидаги ўзаро таъсир ҳам адабий таъсирга мансубдир. «Соф ҳолдаги ҳодиса йўқ», деб кўрсатган эди В. И. Ленин. Шундай экан, умумадабий жараёнда ҳам, ҳамма нарса бир-бири билан боғланишда, алоқада, таъсирда ва акс таъсирда бўлади. Шу нуқтаи назардан қарасак, ўзининг истеъдоди доирасидагина буюкликка эришган бирор санъаткорни учрата олмаймиз. Адабий таъсир терминини икки хил аспектда тушуниш мумкин: 1) ҳар қандай ёзувчи ёки шоир ижодининг ўзи адабий таъсир самарасидир; 2) шу шоир ёки ёзувчи, умуман, санъаткор ижодининг ўзи ҳам бошқа ижодкорлар учун таъсир манбаидир. Чунки у, хоҳласа-хоҳламаса, ўзидан олдин ўтган ёки ўзига замондош ижодкорларнинг асаридан таъсирланади. Бу таъсир гоҳ қабул қилиш орқали амалга ошса, гоҳ чекиниш, инкор қилиш орқали юз беради. Шунинг учун ҳам адабий таъсир юзада қалқиб, аниқ кўриниб турувчи ҳодиса эмас. Адабий таъсир жуда мураккаб жараён бўлиб, у турли адабий оқим, адабий муҳитлар орасида ҳам, бирор миллий ҳамда қардош адабиётлар доирасида ҳам ўзаро таъсир тарзида амал қилади. Бироқ адабий таъсирнинг юқоридаги кўринишлари асосида индивидуал таъсир ётади. Масалан, шундай ижодкор бўладики, унинг асарлари бошқа ижодкорлар учун сабоқ манбаига айланган. Натижада мазкур ижодкор билан кейинги ижодкор ўртасида индивидуал таъсир юз беради. М. Горький ўзбек ҳамда бошқа халқлар адабиётида ана шундай сиймога айланди. У социалистик реализм адабиётининг асосчиси сифатида кўпгина совет ёзувчиларига кучли таъсир кўрсатди. Ойбек ва С. Айний каби
Мақоладаги хато ҳақида хабар бериш
