Вульгарный социологизм в литературоведении

Вульгарный социологизм в литературоведении

1. adabiyotshunoslikdagi vulgar sotsiologizm. Ideologiyaning sinfiyligi haqidagi marksistik taʼlimotni bir tomonlama talqin qiluvchi qarashlar sistemasi. Ular tarixiy-adabiy jarayonni soxtalashtirib, sxema tarzida talqin qiladilar. Vulgar sotsiologizmning asosiy belgilari quyidagilardan iborat: badiiy ijodni toʻgʻridan toʻgʻri iqtisodiy munosabatlar hamda yozuvchining qaysi sinfga mansubligi bilan bogʻlash; u yoki bu yozuvchi, shoir ijodidagi ayrim ibora, koʻchim, ritm kabilarni ham iqtisodiy faktorlar orqali izohlash; badiiy ijodni obyektiv voqelikning subyektiv inʼikosi sifatida emas, balki obyektiv voqelikning passiv qayd qilinishi sifatida tushunish; badiiy adabiyotdagi mazmun va maqsadni ijtimoiy fanlardagi mazmun va maqsadlar bilan bir xil deb talqin qilish va h. k. Adabiyotshunoslikdagi vulgar sotsiologizm boshqa ijtimoiy fanlarda mazkur oqimlar yuzaga kelgandan soʻng paydo boʻldi. Masalan, filosofiyada V. M. Shulyatikov, tarixshunoslikda N. A. Rojkovlarning asarlari kabi. XIX asrning oxiri, XX asrning boshlaridagi madaniy-tarixiy maktab hamda psixologik yoʻnalish kabi turli idealistik oqimlarga qarshi V. A. Keltuyala, V. F. Pereverzev, V. M. Frichelar adabiyotning gʻoyaviy roli, uning sinfiyligi, adabiyotning sinfiy kurash bilan aloqadorligi, ijodda dunyoqarashning ahamiyati haqida bir qancha ishlar eʼlon qildilar. Ularning bu ishlari oʻz vaqtida gʻayri marksistik adabiy maktablarga qarshi kurash olib borishda, sanʼatning ijtimoiy tabiatini anglashda bir qadar ijobiy rol oʻynadi. Biroq ular marksistik tezislarni adabiyotshunoslikda badiiy ijod xususiyatlarini hisobga olmay, koʻr-koʻrona qoʻllaydilar. Vulgar sotsiologizm sovet adabiyotshunosligining dastlabki yillarida, yaʼni 20- yillarda ayniqsa rivojlandi. Masalan, V. M. Fri-