Adabiyotshunoslik terminlarining izohli lugʻati
ruscha
-
адабиётшуносликдаги вульгар социологизм. Идеологиянинг синфийлиги ҳақидаги марксистик таълимотни бир томонлама талқин қилувчи қарашлар системаси. Улар тарихий-адабий жараённи сохталаштириб, схема тарзида талқин қиладилар. Вульгар социологизмнинг асосий белгилари қуйидагилардан иборат: бадиий ижодни тўғридан-тўғри иқтисодий муносабатлар ҳамда ёзувчининг қайси синфга мансублиги билан боғлаш; у ёки бу ёзувчи, шоир ижодидаги айрим ибора, кўчим, ритм кабиларни ҳам иқтисодий факторлар орқали изоҳлаш; бадиий ижодни объектив воқеликнинг субъектив инъикоси сифатида эмас, балки объектив воқеликнинг пассив қайд қилиниши сифатида тушуниш; бадиий адабиётдаги мазмун ва мақсадни ижтимоий фанлардаги мазмун ва мақсадлар билан бир хил деб талқин қилиш ва ҳ. к. Адабиётшуносликдаги вульгар социологизм бошқа ижтимоий фанларда мазкур оқимлар юзага келгандан сўнг пайдо бўлди. Масалан, философияда В. М. Шулятиков, тарихшуносликда Н. А. Рожковларнинг асарлари каби. XIX асрнинг охири, XX асрнинг бошларидаги маданий-тарихий мактаб ҳамда психологик йўналиш каби турли идеалистик оқимларга қарши В. А. Келтуяла, В. Ф. Переверзев, В. М. Фричелар адабиётнинг ғоявий роли, унинг синфийлиги, адабиётнинг синфий кураш билан алоқадорлиги, ижодда дунёқарашнинг аҳамияти ҳақида бир қанча ишлар эълон қилдилар. Уларнинг бу ишлари ўз вақтида ғайри марксистик адабий мактабларга қарши кураш олиб боришда, санъатнинг ижтимоий табиатини англашда бир қадар ижобий роль ўйнади. Бироқ улар марксистик тезисларни адабиётшуносликда бадиий ижод хусусиятларини ҳисобга олмай, кўр-кўрона қўллайдилар. Вульгар социологизм совет адабиётшунослигининг дастлабки йилларида, яъни 20- йилларда айниқса ривожланди. Масалан, В. М. Фри-
Maqoladagi xato haqida xabar berish
