Скоморох

Қадимги Русда ҳам қўшиқчи, ҳам машшоқ, ҳам қизиқчи одам. Скоморох термини ХИИИ асрдан бошлаб кенг қўлланила бошлаган. Терминнинг этимологияси ҳақида йигирмага яқин турли фикрлар мавжуд. Айрим олимлар бу термин арабча «масхара» сўзидан келиб чиққан деса, айримлари уни италянча «скарамуш» (қизиқчи) сўзи билан боғлайдилар ва ҳ.к. Скоморохларнинг тарихий илдизи В—ВИ асрларда яшаган славян қабилалари ҳаёти билан боғланади. Шундан кўриниб турибдики, скоморохлар барча славян халқлари орасида христиан дини қабул қилингунча ҳам турли маъжусийлик маросимлари ва йиғинларида ўз санъати билан иштирок этиб келганлар. Рус давлати ташкил этилгандан сўнг ҳам скоморохлар халқ ўртасида турли қизиқчилик билан маъжусийликка оид урфодатларни ижро этганлар. ХВИ асрда шоҳ скоморохларнинг халқ ўртасидаги томошаларини тақиқловчи фармонлар чиқаришга мажбур бўлган. ХВИИ асрга келиб Русда христианликнинг мавқеи кучайди. Шоҳ қонун ёʻли билан халқ сайилларини тақиқлаб қўйди. Бу скоморохлар фаолиятига салбий таъсир кўрсатади. Натижада уларнинг профессионал группалари тарқалиб, собиқ скоморохлар қўғирчоқбозларга айланганлар. Рус скоморохлари ўз фаолиятига кўра асосан уч группага бўлинади: 1) доимий қишлоқда яшаб, турли тантана, тўй, йиғинларда, маросимларда иштирок этувчи скоморохлар: 2) шаҳарда яшовчи скоморохлар; 3) дайдиб юрувчи скоморохлар. Дайдиб юрувчи скоморохлар маҳаллий шароитга қараб ўз репертуарларини ўзгартириб борганлар. Утроқ скоморохлар одатда халқ яратган нарсаларни ижро этган бўлса, дайдиб юрувчилар репертуарларининг асосий қисмини ўзлари ижод қилганлар. Шунинг учун улар традиция доирасидан чиқиб кетганлар. Уларнинг деярли барчаси актёр бўлиб, рус театрининг шаклланишига асос солган. Скоморохлар ҳозирги рус маданияти шаклланишида муҳим рол ўйнаган., скоморох