Скоморох

Qadimgi Rusda ham qoʻshiqchi, ham mashshoq, ham qiziqchi odam. Skomorox termini XIII asrdan boshlab keng qoʻllanila boshlagan. Terminning etimologiyasi haqida yigirmaga yaqin turli fikrlar mavjud. Ayrim olimlar bu termin arabcha «masxara» soʻzidan kelib chiqqan desa, ayrimlari uni italyancha «skaramush» (qiziqchi) soʻzi bilan bogʻlaydilar va h.k. Skomoroxlarning tarixiy ildizi V—VI asrlarda yashagan slavyan qabilalari hayoti bilan bogʻlanadi. Shundan koʻrinib turibdiki, skomoroxlar barcha slavyan xalqlari orasida xristian dini qabul qilinguncha ham turli maʼjusiylik marosimlari va yigʻinlarida oʻz sanʼati bilan ishtirok etib kelganlar. Rus davlati tashkil etilgandan soʻng ham skomoroxlar xalq oʻrtasida turli qiziqchilik bilan maʼjusiylikka oid urfodatlarni ijro etganlar. XVI asrda shoh skomoroxlarning xalq oʻrtasidagi tomoshalarini taqiqlovchi farmonlar chiqarishga majbur boʻlgan. XVII asrga kelib Rusda xristianlikning mavqei kuchaydi. Shoh qonun yoʻli bilan xalq sayillarini taqiqlab qoʻydi. Bu skomoroxlar faoliyatiga salbiy taʼsir koʻrsatadi. Natijada ularning professional gruppalari tarqalib, sobiq skomoroxlar qoʻgʻirchoqbozlarga aylanganlar. Rus skomoroxlari oʻz faoliyatiga koʻra asosan uch gruppaga boʻlinadi: 1) doimiy qishloqda yashab, turli tantana, toʻy, yigʻinlarda, marosimlarda ishtirok etuvchi skomoroxlar: 2) shaharda yashovchi skomoroxlar; 3) daydib yuruvchi skomoroxlar. Daydib yuruvchi skomoroxlar mahalliy sharoitga qarab oʻz repertuarlarini oʻzgartirib borganlar. Utroq skomoroxlar odatda xalq yaratgan narsalarni ijro etgan boʻlsa, daydib yuruvchilar repertuarlarining asosiy qismini oʻzlari ijod qilganlar. Shuning uchun ular traditsiya doirasidan chiqib ketganlar. Ularning deyarli barchasi aktyor boʻlib, rus teatrining shakllanishiga asos solgan. Skomoroxlar hozirgi rus madaniyati shakllanishida muhim rol oʻynagan., skomorox