прототип

ад. Бадиий образ яратишда ёзувчига манба, намуна бўлган реал шахс.

Шуниси диққатга сазоворки, томошабинлар асарни яхши тушунишлари учун ҳар бир картина олдида жонли прототиплар турарди. — С. Аҳмад, Юлдуз

н адаб. prototype

Бирор бадиий асардаги образ учун асос бўлган шахс ёки адабий персонаж. Прототипнинг ҳаётийлигини аниқлаш масаласи бадиий адабиётнинг, айниқса, реалистик адабиётнинг ҳаёт билан боғлиқлигини кўрсатувчи муҳим хусусиятдир. Совет адабиёти тарихи жуда ҳам кўп прототипли образларга эга бўлиб, улар мамлакатимизда совет ҳокимиятини барпо этиш ва мустаҳкамлаш шароитида ёки Улуғ Ватан уруши даври воқеаларининг типик вакиллари асосида юзага келган. Масалан, М. Горкийнинг «Она» романидаги П. Власов образининг асосида ётувчи П. Золомов шахси, Д. Фурмановнинг «Чапаев» повестидаги бадиий образ ва тарихий Чапаев, М. Алигернинг «Зоя» поемасидаги образ ва тарихий Зоя, А. Фадеевнинг «Ёш гвардия» асари қаҳрамонлари, Ҳ. Олимжоннинг «Зайнаб ва Омон» поемаси қаҳрамонининг тарихий Зайнаб Омонова билан боғлиқлиги бундан далолат беради. А. Қаҳҳорнинг жуда кўп асарлари ҳам ўзларининг прототипларига эга. Прототип асосида образ яратишда ёзувчи конкрет тарихий шахсдан шундайича нусха кўчирмай, балки ўз маҳорати доирасида унинг энг муҳим, энг етакчи томонларини олади, холос. Айрим ҳолларда ёзувчи бир прототипдаги ҳаётий материални бошқа шунга ўхшаш ҳаётий материаллар ҳисобига бойитади. Шунинг учун ҳам реалис-, прототип, прообраз