prototip

ad. Badiiy obraz yaratishda yozuvchiga manba, namuna boʻlgan real shaxs.

Shunisi diqqatga sazovorki, tomoshabinlar asarni yaxshi tushunishlari uchun har bir kartina oldida jonli prototiplar turardi. — S. Ahmad, Yulduz

n adab. prototype

Biror badiiy asardagi obraz uchun asos boʻlgan shaxs yoki adabiy personaj. Prototipning hayotiyligini aniqlash masalasi badiiy adabiyotning, ayniqsa, realistik adabiyotning hayot bilan bogʻliqligini koʻrsatuvchi muhim xususiyatdir. Sovet adabiyoti tarixi juda ham koʻp prototipli obrazlarga ega boʻlib, ular mamlakatimizda sovet hokimiyatini barpo etish va mustahkamlash sharoitida yoki Ulugʻ Vatan urushi davri voqealarining tipik vakillari asosida yuzaga kelgan. Masalan, M. Gorkiyning «Ona» romanidagi P. Vlasov obrazining asosida yotuvchi P. Zolomov shaxsi, D. Furmanovning «Chapayev» povestidagi badiiy obraz va tarixiy Chapayev, M. Aligerning «Zoya» poemasidagi obraz va tarixiy Zoya, A. Fadeevning «Yosh gvardiya» asari qahramonlari, H. Olimjonning «Zaynab va Omon» poemasi qahramonining tarixiy Zaynab Omonova bilan bogʻliqligi bundan dalolat beradi. A. Qahhorning juda koʻp asarlari ham oʻzlarining prototiplariga ega. Prototip asosida obraz yaratishda yozuvchi konkret tarixiy shaxsdan shundayicha nusxa koʻchirmay, balki oʻz mahorati doirasida uning eng muhim, eng yetakchi tomonlarini oladi, xolos. Ayrim hollarda yozuvchi bir prototipdagi hayotiy materialni boshqa shunga oʻxshash hayotiy materiallar hisobiga boyitadi. Shuning uchun ham realis-, prototip, proobraz