Adabiyotshunoslik terminlarining izohli lugʻati
ruscha
-
(loci communes) — умумий ўринлар. Халқ оғзаки ижоди асарларидаги бир хил ситуация, мотив ёки айрим типлар тасвирининг барқарор ифодаланиш шакли. Барқарор ифода шакллари фольклор асарларининг коллектив ижод характери билан боғлиқ бўлиб, улар импровизация жараёнида яратилиши ва оғиздан-оғизга ўтиб кенг тарқалиши натижасида юзага келади. Бундай ўринларга халқ достонлари ва эртакларидаги бошланма, тугалланма, турли эпик ўринлар тасвири, типлар тасвири, макон ва замон ўзгаришларини ифодаловчи ўринлар мансубдир. Умумий ўринлар ижодкорнинг маҳорати, ўзигача мавжуд бўлган анъанани қай даражада эгаллаганлиги ва унга бўлган муносабати туфайли вариантлилик касб этади. Бироқ моҳият эътибори билан жанр доирасида нисбий бир хилликка эга бўлади. Масалан, жузъий ўзгаришлардан қатъи назар, ўзбек халқ эртакларининг қуйидаги бошланмаси (қ. Зачин) умумий ўринларга яққол мисол бўла олади. «Бор экану йўқ экан, оч экану тўқ экан, бўри баковул экан, тулки ясовул экан, қарға қақимчи экан, чумчуқ чақимчи экан...» ва ҳ. к. Эпик халқ шеъриятида шундай барқарор стилистик формулалар борки, улар айтилмоқчи бўлган поэтик фикрга восита бўлади.
Maqoladagi xato haqida xabar berish
