Adabiyotshunoslik terminlarining izohli lugʻati
ruscha
-
— маросим поэзияси ёки маросим қўшиқлари. Халқ оғзаки ижодидаги турли маросимлар билан боғлиқ қўшиқлар. Маросим қўшиқлари асосан икки туркумга бўлинади: 1. Тўй-ҳашам ва ўлим маросимларида ёки турли диний ҳамда мавсумий урф-одатларга боғлиқ маросимларда айтиладиган қўшиқлар. Буларга ёр-ёр, ўлан, келин салом, йиғи-йўқлов, рамазон каби поэзия хиллари киради. Ер-ёрлар жуда ҳам қадимий бўлиб, уларда ҳар бир даврнинг излари сақланиб қолган. Масалан, феодализм жамиятидаги ёр-ёрларда ўз севгани қолиб, бошқа кишига зўрлик билан узатилган қизларнинг дард-алами, бегона хонадонга хизматкор сифатида узатилаётган қизнинг фарёд-фиғони куйланади: Ёр-ёр айтсам, жамоат, хуш денгизлар, ёр-ёр Хуш бормикан дегани, дўст бормикан, ёр-ёр. Ота-онасин уйини сув олдириб, ёр-ёр Обло биров уйини қувонтириб, ёр-ёр. Қиздай мунглиғ дунёда ҳеч бормикан, ёр-ёр. Замонавий ёр-ёрларда эса келиннинг бахт-саодати, ҳусну латофати мадҳ этилади, севишганларга бахт тиланади: Қалам-қалам қошлари чизилгандек, ёр-ёр Нўхат-нўхат холлари ёзилгандек, ёр-ёр. Давлат билан етгайсан муродингга, ёр-ёр Ҳеч ниҳоят бўлмагай авлодингиз, ёр-ёр. Келин саломлар кўпинча келин куёвнинг уйига келтирилгач, ҳовли саҳнида гулхан ёқилиб, шу гулхан атрофида уни айлантириш пайтида бирга кузатиб келган дугоналари, яқинлари томонидан айтилади ва уларда куёвнинг ўзига, унинг оила аъзоларига ҳамда яқинларига ҳазиломуз мисралар орқали саломлар йўлланади: Тўлиб оққан сойдек, Ўн тўрт кунлик ойдек, Куёв поччамга салом. Боғ орқасидан йўл берган, Ҳамёнидан пул берган, Қуда бувамга салом... Йиғи-йўқловлар марсия жанрининг халқ оғзаки ижодидаги тури бўлиб, уларда даҳшатли ўлим, унинг шафқатсизлигидан
Maqoladagi xato haqida xabar berish
