Адабиёцҳунослик терминларининг изоҳли луғати
-
— нома. Асл луғавий маъноси — хат, мактуб. Бадиий адабиётда мактуб тарзида ёзилган шеърий асар — эпистоляр жанр (қ.)нинг бир тури. Нома жанри форс-тожик, ўзбек ва бошқа туркий халқлар адабиётида кенг тарқалган. Ўзбек классик адабиётида бу жанрда дунёвий адабиётнинг бир қатор муҳим асарлари вужудга келди. «Муҳаббатнома» (Хоразмий), «Латофатнома» (Хўжандий), «Даҳнома» (Амирий), «Таашшуқнома» (Саид Аҳмад) каби асарлар XIV—XV асрлар ўзбек адабиёти тарихидаги дунёвий поэзия намуналаридир. Алишер Навоийнинг Сайид Ҳасан Ардашерга ёзган шеърий мактуби — «Маснавий» ҳам аслида нома жанрига мансуб бўлиб, у реалистик моҳияти, чуқур социал-фалсафий мазмуни билан характерланади ва Хоразмий, Хўжандий ҳамда Амирийларнинг ишқий номаларидан тубдан фарқ қилади. Саёҳат таассуротлари асосида вужудга келган асарлар ҳам номанинг бир тури бўлиб, улар саёҳатнома деб юритилади. Муқимийнинг «Саёҳатнома»си бунинг ёрқин мисолидир. Нома мустақил бир асар бўлиши билан бирга, катта ҳажмдаги эпик асарнинг бир бўлаги бўлиб келиши мумкин. Масалан, Шириннинг Фарҳодга, Татьянанинг Онегинга ёзган мактублари. Шеърий нома ўзбек совет адабиётида коллектив ижод тусини олиб, бирон катта воқеа ёки тарихий сана муносабати билан халқ номидан партия ва ҳукумат бошлиқларига қарата ёзилади. Масалан, «Коммунизм съездига — элимиз армуғони», «Ташаккурнома» (Улуғ рус халқига ўзбек халқидан мактуб), Ўзбекистон ССРнинг 40 йиллиги муносабати билан КПСС Марказий Комитетига ўзбек халқи номидан ёзилган «Саломнома» ва ҳ.к. Нома термини кенг маънода умуман асарга, китобга нисбатан ҳам қўлланилган. Масалан, «Синдбоднома», «Шоҳнома» (Фирдавсий), «Искандарнома» (Низомий), «Шайбонийнома» (Муҳаммад Солиҳ), «Тўтинома» (Хиромий) каби йирик эпик асарлар, «Сиёсатнома» (Низомулмулк), «Шайбонийнома» (Биноий), «Убайдуллонома» (Муҳаммадамин Бухорий), «Абдуллонома» (Ҳофиз Таниш Бухорий) каби тарихий, сиёсий рисола ва китоблар. «Бобирнома» (Бобир), «Ҳумоюннома» (Гулбадан бегим) каби мемуар асарлар.
Мақоладаги хато ҳақида хабар бериш
