Монорим

Монорим

1. (фр. monorime — ягона қофия сўзидан) или монорифм — монорим. Шеърдаги қофиянинг бир хил характерга эга бўлиши, яъни барча мисралари бир хил қофиялар билан тугалланган банд ёки шеър. Рус поэзиясида монорим фақат ҳажвий ёки юмористик шеърлардагина қўлланилади, холос. Монорим классик Шарқ поэзиясига хос хусусиятдир. Ўзбек адабиётидаги ғазал, қасида, қитъа, рубоий, фард, мураббаъ ва бошқа лирик жанрлардаги қофия монорим саналади. Чунки бундай қофияда бир товуш (ҳарф) — равий бутун асар давомида айнан такрорланиши лозим. Маснавийда эса равий байт доирасида такрорланади. Монорим ҳозирги ғазалчиликда ҳам сақланиб қолган. Масалан, Э. Воҳидовнинг «Дўст билан обод уйинг» ғазали саккиз байтдан иборат бўлиб; унда тўққизта қофия мавжуд. Булар: вайрона, кошона, остона, дурдона, жонона, парвона, дона, дўстона, бегона. Барча сўзлар ўзагининг охирги ҳарфи (товуши) А — равий бўлиб, у бутун ғазал қофиясида ўз позициясида айнан келиши шарт. Умуман, Шарқ моноримида яна саккиз элемент мавжудки, улардан тўрттаси: таъсис (луғавий маъноси — асосламоқ), дахл (орага кирувчи), ридф (мингашувчи), қайд (боғлаш) — равийдан олдин; тўрттаси: васл (уланиш), хуруж (чиқиш), мазид (орттирилган), ноира (ўзини четга олувчи) — равийдан кейин келади. Равийдан олдин ва кейин келувчи элементларнинг қофияда бир вақтнинг ўзида ҳаммаси келиши шарт эмас, аммо равийнинг ҳамма вақт бўлиши зарур. Моноримда равийсиз қофия ҳам бўлмайди.