{"headword": "Монорим", "key": "monorim", "entries": [{"dictionary": {"name": "Adabiyotshunoslik terminlarining izohli lugʻati", "title": "Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Terminologik", "imprint": "Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://dev.til.uz/lugatlar/adabiyotshunoslik-terminlarining-ruscha-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "183"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "(фр. monorime — ягона қофия сўзидан)", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Sheʼrdagi qofiyaning bir xil xarakterga ega boʻlishi, yaʼni barcha misralari bir xil qofiyalar bilan tugallangan band yoki sheʼr. Rus poeziyasida monorim faqat hajviy yoki yumoristik sheʼrlardagina qoʻllaniladi, xolos. Monorim klassik Sharq poeziyasiga xos xususiyatdir. Oʻzbek adabiyotidagi gʻazal, qasida, qitʼa, ruboiy, fard, murabbaʼ va boshqa lirik janrlardagi qofiya monorim sanaladi. Chunki bunday qofiyada bir tovush (harf) — raviy butun asar davomida aynan takrorlanishi lozim. Masnaviyda esa raviy bayt doirasida takrorlanadi. Monorim hozirgi gʻazalchilikda ham saqlanib qolgan. Masalan, E. Vohidovning «Doʻst bilan obod uying» gʻazali sakkiz baytdan iborat boʻlib; unda toʻqqizta qofiya mavjud. Bular: vayrona, koshona, ostona, durdona, jonona, parvona, dona, doʻstona, begona. Barcha soʻzlar oʻzagining oxirgi harfi (tovushi) A — raviy boʻlib, u butun gʻazal qofiyasida oʻz pozitsiyasida aynan kelishi shart. Umuman, Sharq monorimida yana sakkiz element mavjudki, ulardan toʻrttasi: taʼsis (lugʻaviy maʼnosi — asoslamoq), daxl (oraga kiruvchi), ridf (mingashuvchi), qayd (bogʻlash) — raviydan oldin; toʻrttasi: vasl (ulanish), xuruj (chiqish), mazid (orttirilgan), noira (oʻzini chetga oluvchi) — raviydan keyin keladi. Raviydan oldin va keyin keluvchi elementlarning qofiyada bir vaqtning oʻzida hammasi kelishi shart emas, ammo raviyning hamma vaqt boʻlishi zarur. Monorimda raviysiz qofiya ham boʻlmaydi.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [{"kind": "sinonim", "target": "монорифм"}], "extra": {"raw_word": "Монорим", "raw_meaning": "(фр. monorime — ягона қофия сўзидан) или монорифм — монорим. Шеърдаги қофиянинг бир хил характерга эга бўлиши, яъни барча мисралари бир хил қофиялар билан тугалланган банд ёки шеър. Рус поэзиясида монорим фақат ҳажвий ёки юмористик шеърлардагина қўлланилади, холос. Монорим классик Шарқ поэзиясига хос хусусиятдир. Ўзбек адабиётидаги ғазал, қасида, қитъа, рубоий, фард, мураббаъ ва бошқа лирик жанрлардаги қофия монорим саналади. Чунки бундай қофияда бир товуш (ҳарф) — равий бутун асар давомида айнан такрорланиши лозим. Маснавийда эса равий байт доирасида такрорланади. Монорим ҳозирги ғазалчиликда ҳам сақланиб қолган. Масалан, Э. Воҳидовнинг «Дўст билан обод уйинг» ғазали саккиз байтдан иборат бўлиб; унда тўққизта қофия мавжуд. Булар: вайрона, кошона, остона, дурдона, жонона, парвона, дона, дўстона, бегона. Барча сўзлар ўзагининг охирги ҳарфи (товуши) А — равий бўлиб, у бутун ғазал қофиясида ўз позициясида айнан келиши шарт. Умуман, Шарқ моноримида яна саккиз элемент мавжудки, улардан тўрттаси: таъсис (луғавий маъноси — асосламоқ), дахл (орага кирувчи), ридф (мингашувчи), қайд (боғлаш) — равийдан олдин; тўрттаси: васл (уланиш), хуруж (чиқиш), мазид (орттирилган), ноира (ўзини четга олувчи) — равийдан кейин келади. Равийдан олдин ва кейин келувчи элементларнинг қофияда бир вақтнинг ўзида ҳаммаси келиши шарт эмас, аммо равийнинг ҳамма вақт бўлиши зарур. Моноримда равийсиз қофия ҳам бўлмайди."}}]}