Адабиёцҳунослик терминларининг изоҳли луғати
русча
-
(гр. lyircos — лира жўрлигида айтиладиган сўзидан) — лирика. Бадиий адабиётдаги уч асосий турнинг бири. Лирикада эпик ва драматик турлардан фарқли ўлароқ, воқелик шахснинг ҳис-туйғулари, кечинмалари, идроки орқали акс этади. Воқеликнинг субъект қалб призмаси орқали акс этиши лирика қиёфасини белгиловчи муҳим хусусиятдир. Мана шу белгиловчи хусусият лирикада жуда кўп масалаларнинг ўзига хос шаклда ҳал этилишини талаб қилади. Лирикада характер, конфликт масалалари шулар жумласидандир. Лирикада воқелик қарама-қарши тенденциялар кураши орқали акс этади. Бироқ бу қарама-қаршилик эпосдагидек воқеа орқали эмас, балки туйғулар зиддияти, курашида намоён бўлади. Демак, эпос ва драмада воқеалар диалектикаси, лирикада эса кечинмалар диалектикаси етакчилик қилади. Кечинмалар диалектикаси лирик конфликтдан иборат бўлиб, у ҳамма вақт кескин чегаралангандир. Бу конфликт асосан эскилик ва янгилик, яхшилик ва ёмонлик, гўзаллик ва хунуклик, олижаноблик ва пасткашликдан иборатдир. Лирик характерни юзага келтирувчи ҳаётий конфликт уч кўринишда гавдаланади: 1) актив иқрор (тасдиқ); 2) актив инкор; 3) ҳам иқрор, ҳам инкор. Актив инкорда конфликт қутбларининг ижобий томони тасдиқланади ва шу орқали мантиқан иккинчи қутб инкор этилади. Актив инкорда конфликт қутбларининг салбий томони қатнашади. Ижодкор уни инкор қилиш орқали мантиқан ижобий қутбни тасдиқлайди. Ҳам иқрор, ҳам инкорда конфликт қутбларининг ҳар иккиси ҳам ёнма-ён кескин контрастда тасвирланади. Ижодкор бирини тасдиқлаш орқали иккинчисини инкор этади. Лирикада конфликтнинг бу тури зарур оҳангнинг тиниқроқ жаранглашига — етакчи поэтик ғоянинг таъкидланишига, лирик характернинг жозибали намоён бўлишига катта имконият беради.
Мақоладаги хато ҳақида хабар бериш
