Изобразительные средства

tasviriy vositalar. Voqelikni badiiy asarda aks ettirish usullari, tasviriy-emotsional vositalar. Tasviriy vositalar adabiyotshunoslikka oid ilmiy ishlarda, darslik va qoʻllanmalarda turlicha talqin etiladi va turli maʼnoda ishlatiladi. Chunonchi, baʼzan badiiy asarni tashkil etgan elementlarning barchasi, hatto syujet va kompozitsiya yaratish ham tasviriy vositalar termini bilan yuritilganiga duch kelsak, baʼzan mazkur termin juda ham tor maʼnoda — faqat badiiy nutq elementlari, turli xil koʻchimlar va stilistik figuralar maʼnosida qoʻllanilganligini koʻrish mumkin. Badiiy asardagi ifodaviy vositalarni (q. Virazitelnie sredstva) tasviriy vositalar bilan aralashtirib yuborish mumkin emas. Chunki ifodaviy vositalar soʻz va iboralarning oʻz maʼnolaridan boshqa maʼno tovlanishlariga, majoziylik xususiyatlariga ega boʻlib, badiiy asarda ulardan voqea-hodisalarni ifodalash uchun foydalaniladi. Shu maʼnoda lirik asardagi hissiy kechinmalar hissiy-predmetlik xususiyatini kasb etmaguncha tasviriy vosita boʻla olmaydi. Shuning uchun badiiy asarning goʻyo eshitish, koʻrish, sezish va his qilish mumkin boʻlgan manzara va obrazlar yaratuvchi elementlari tasviriy vositalar sanaladi. Masalan, A. S. Pushkinning «Mis chavandoz» asaridagi oʻta aniq va ifodali obrazli til ulkan shaharning qiyofasi haqida kitobxonda chuqur tasavvur qoldiradi. Abdulla Oripovning «Sevgi oʻlimi» sheʼridan keltirilgan quyidagi ikki misrada ifoda vositasi hissiy-predmetlik kasb etib, tasviriy vositaga aylanganini koʻrish mumkin: Yomgʻir tinmay yogʻdi kun boʻyi, Yomgʻirli tun kabi ezildi dardim. Dardning ezilishini hech qachon tasvirlab boʻlmaydi, u faqat ifodalanishi mumkin, xolos. Ammo mavhum hissiy ifoda konkret predmet bilan bogʻlansa, darhol tasviriylik yuzaga keladi. Yuqoridagi misralardagi mavhum his yomgʻirli kunga oʻxshatilishi bilan mavhum hissiy ifoda oʻquvchining koʻzi oldida konkretlashadi. Demak, xalq ogʻzaki ijodi va badiiy adabiyotda keng uchraydigan hissiy-predmetlik tasviriyligining koʻrinishlari —