интонация
intonatsiyaн intonation
- (лат. intonare — қаттиқ талаффуз этиш сўзидан) — интонация. Сўзловчининг ҳамсуҳбатига ёки предметга бўлган маълум бир муносабатини англатувчи ифодавийликнинг асосий воситаси. Бадиий асарда интонациянинг роли беқиёсдир. Ҳар бир сўз ёки ибора асосида ётган мазмунни тўғри англашда, ниҳоят, асарнинг эмоционал таъсирчанлигини тўғри белгилашда ўқувчи интонацияга катта аҳамият бериши зарур. Асар товуш чиқариб ўқилганда, интонация турли воситалар асосида англашилиб туради. Масалан, овознинг пасайиб-кўтарилиши, турли паузалар, сўз ёки жумлаларнинг бўлиниб-бўлиниб ёхуд қўшиб ўқилиши, тез ёки секин ўқилиши ва ҳоказолар. Кўрсатилган воситалар интонацияда бир-бири билан шундай муносабатда бўладики, айрим пайтларда уларнинг умумий йиғиндисини алоҳида-алоҳида тасаввур қилиб бўлмайди. Бадиий асар текстида интонация турли тиниш белгилари, шеърий асарларда мисраларнинг жойлашишига қараб белгиланади. Автор ғоясини, асарнинг умумий ғоясини англатишда интонациянинг ўрни, айниқса, драматик асарларда ўзига хослик касб этади. У ёки бу актёрнинг ўзи ўйнаётган ролнинг қиёфасига кириши, ташқи кўриниши, хатти-ҳаракатидан ташқари, унинг нутқидаги интонациясида ҳам ўз аксини топади. Хуллас, бадиий асарнинг ғоявий мазмуни, эмоционал таъсири интонация билан мустаҳкам боғлиқ ҳолда зоҳир бўлади.
- (лат. intono — қаттиқ талаффуз қиламан) — интонация; муайян нутқни ташкил қилувчи тилнинг товуш воситалари. И. нутқнинг махсус хусусиятини ташкил қилиш билан бирга, бизнинг фикрларимизни, ҳистуйғуларимизни, иродавий интилишларимизни ва ички ҳолатимизни ҳам ифодалайди.