ilin
илинilin
1. Ilmoq I feʼlining oʻzlik va majhul nisbati.
Koʻchada ketayotgan bir xotinning yupqa xitoyi zonti qoʻlidan uchib ketib, parashyutday lapanglab bordi-da, bir daraxtga ilindi. — H. Nazir, Soʻnmas chaqmoqlar.
Devoriy gazetalarning imtihonga bagʻishlangan yangi sonlari ilindi. — S. Zunnunova, Yangi direktor
2. Tushmoq, tutilmoq (tuzoq, qopqon va shu kabilarga).
Qarmoqlarga bitta ham baliq ilinmadi. — Sh. Rashidov, Boʻrondan kuchli
Ovchi asta-sekin toʻrning ipini tortibdi, hamma kaptar tuzoqqa ilinibdi. — Chalpak yoqqan kun
3. koʻchma (oʻzi birikib kelgan soʻz bildirgan narsaga) Duchor boʻlmoq, yoʻliqmoq.
U kun Nurinisoning hiylasiga ilinib soʻng qocharkan. — Oybek, Tanlangan asarlar
Ha, bu Mastura yallalar tuzogʻiga ilingan pok, begunoh qizlarning taqdiri haqida yigʻlab-yigʻlab kitob yozsa boʻladi. — K. Yashin, Hamza
[Toʻgʻonbek] Baʼzi qassoblardan, oshpazlardan bir necha dinor qarzga ham ilinadi. — Oybek, Navoiy
4. (oʻzi birikib kelgan soʻz bildirgan narsaga) Ulgurmoq, erishmoq, olmoq.
Oʻzing-ku, zoʻrgʻa uchga ilinib yuribsan. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol
Ha picha roʻmol oluvdik, epchillar ilinib, epsizlar quruq qoldi. — N. Safarov, Tanlangan asarlar
Medalga ilinganlar, har qalay, [oʻqishga] joylashib ketadi. — S. Zunnunova, Yangi direktor
U Buxoroda joy topib, tuzukkina maoshga ilinganidan xursand boʻldi. — M. Osim, Ibn Sino qissasi
5. koʻchma Oʻz holati, mansabi va shu kabilarda zoʻrgʻa turmoq; ketay-ketay deb turmoq.
Ilinib turganingni bilasanmi, rais endi sen haqiqiy rais emas, sobiq raissan. — Sh. Rashidov, Boʻrondan kuchli
Aqrab, qora sovuq oyida Buxoroda oʻlim koʻp boʻldi — baʼzi ilinib yurgan keksalar kuz yaprogʻidek chirs-chirs keta boshladi. — Mirmuhsin, Meʼmor
6. Ushlash, kiyish va shu kabilar darajasiga yetmoq, yaramoq.
Soqolingiz ustaraga ilinmaydi. — S. Ahmad, Hukm
Oʻroqqa ilinmagan maysalarni qoʻy chilpiganday bittalab yulib olaman. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
Men pul beray, shu atrofdan oz-moz durust, oyoqqa ilinadigan bir narsa topib bering. — Oybek, Tanlangan asarlar
7. Oʻzi ishlatmay, oʻzgaga bermoq yoki atab saqlab qoʻymoq (asosan taom haqida).
Sher kosasidagi ilikni bobosiga ilinib olib kirsa, u kishi bosh chayqaydi. — S. Anorboyev, Hamsuhbatlar
Uyidan posilka olgan ekan, menga ham ilinibdi: ozgina shirin tolqon, mayiz. — H. Gʻulom, Toshkentliklar
- Koʻzga ilinmoq 1. Koʻzga tashlanmoq, koʻrinmoq. Yomgʻir betinim yogʻar, lekin uning tomchilari chang zarralaridek koʻzga ilinmas edi. — P. Tursun, OʻqituvchiIshda ham Nazarov tez koʻtarildi. Saidgʻozi boʻlsa chekkada, koʻzga ilinmay qolib ketaverdi. — S. Anorboyev, OqsoyQizaloq koʻzga ilinadigan boʻlib qolibdi.
- Koʻzi ilinmoq Koʻzi uyquga ketmoq. Koʻzi endi ilinganda, sapchib oʻrnidan turib ketar, bolalari ustini yopib qoʻyar, keyin devordagi soatga qarardi. — S. Abduqahhor, Koʻzlar
- Pichoqqa ilinadigan Biror narsa uchun maʼqul boʻladigan, yaraydigan, yaroqli. Umuman mollarning pichoqqa ilinadigani yoʻq hisob. — MushtumXullas, oʻylab tursam, zikr qilingan Sharipovlar ichida pichoqqa ilinadigani temir-tersak mudiri. Tojiboy Sharipov ekan. — Gazetadan
- Tilidan (yoki gapidan, ogʻzidan, soʻzidan) ilinmoq Oʻz gapi (soʻzi) bilan oʻzini fosh qilib qoʻymoq. Boy ota.. men Suyarni tergovchi toʻraning oldiga olib boray. Bir umrida tergovchiga soʻrov bermay yurgan odam oʻz tilidan ilinib oʻtirmasin. — N. Safarov, Uygʻonish
- Tumshugʻidan ilinmoq Qoʻlga tushmoq. Mugʻambir tumshugʻidan ilinar. — Maqol
ILIN=
- bog‘lanmoq, berilmoq, tutilmoq, qo‘lga tushmoq– привязываться, попадаться, быть пойманным – bind. Meŋä kim ilinsä tutar men ani– Menga kim ilinsa, tutarman uni – Того, кто попадается мне, я схвачу – The one who comes across to me, I will grab (QBN, 58₉; QBN, 650; 30a8).