gradatsiya
градацияn 1. adab. gradation
2. fiz. gradation
- tasvir gradatsiyasi gradation of image, image gradation
- ranglar gradatsiyasi colour gradation
- (гр. gradatio — секин-аста сўзидан) — градация. Бадиий асардаги у ёки бу ҳолатнинг секин-аста ошиб ёхуд пасайиб боришидан иборат стилистик фигуралардан бири; бир хилдаги тавсифларни мунтазам тартибда группалаштириб, уларнинг мазмуний ёки эмоционал аҳамиятини кучайтириб (қ. Климакс) ёки пасайтириб (қ. Антиклимакс) тасвирлашдан иборат поэтик нутқ усули. Градация шеърий асарларда ҳам, насрий асарларда ҳам кенг қўлланилади. Градация шеърий асарларда кўпинча анафора (қ.) билан биргаликда қўлланилиб, шеър ғоясини шоирнинг қайноқ ҳис-туйғуларига мос ҳолда ифодалашга ёрдам беради. Бундай градация усулида ёзилган шеърларнинг ўқувчи ҳис-туйғусига таъсири кучли бўлади. Шунинг учун Ҳамид Олимжон, Ғафур Ғулом, Ойбек, Комил Яшин, Уйғун, Мақсуд Шайхзода каби ўзбек шоирлари ўзларининг 30- йилларда, кейинроқ Улуғ Ватан уруши йилларида ёзган шеърларида градация усулидан кенг фойдаланганлар. Масалан: Бос, одамлар, қаттиқ-қаттиқ ерларга ботсин — Тракторлар ғавғо бошлаб ерни ёргандай. Бос, тарихда улкан, улуғ қадамлар отсин — Енгган синф зафарларга тўлиб боргандай. Бос, душманнинг кўкрагига; Бос, юрагига;