Adabiyotshunoslik terminlarining izohli lugʻati
ruscha
-
(гр. hexametros — олти ўлчовлик сўзидан) — гекзаметр. Олти стопали (қ. Стопа) дактилдан иборат метрик (қ. Стихосложение) шеър тури. Бешинчи стопадан ташқари ҳамма стопаларда икки қисқа ҳижо бир чўзиқ ҳижо билан алмашиниб, спондей (қ. Спондей) ҳосил бўлиши мумкин. Цезура эса ҳар бир шеърий мисрани иккига ажратиб юборади. Ўрта асрлар латин поэзиясида ҳар бир мисранинг цезура орқали бўлинган қисмлари ўзаро қофияланган ва бундай шеър латин шеъри деб аталган. Гекзаметрнинг тузилишини қисқача қуйидаги схема орқали ифодалаш мумкин: — ◡ ◡ — ◡ ◡ — ◡ ◡ — ◡ ◡ // ◡ ◡ — ◡ ◡ — ◡ Гекзаметр антик поэзиянинг эпос, идиллия, гимн, сатира каби кўпгина турларида; элегия ва эпиграммаларда эса пентаметр (қ.) билан аралаш ҳолда қўлланилган. Рус гекзаметрида ҳижолар миқдори қатъий бўлмай, ўзгариб туради. Масалан, интонацион тўхтамлар икки урғусиз ҳижодан сўнг ҳам, бир урғусиз ҳижодан сўнг ҳам бўлиши мумкин. Бироқ охирги тўхтам ҳамма вақт икки ҳижоли бўлиши шарт. Биз урғули ҳижоларни эътиборга олганимиз сабабли шеърий оҳанг бузилмайди. Россияда М. В. Ломоносов, В. К. Тредиаковский каби шоирлар гекзаметрда асарлар яратганлар. Айниқса, В. К. Тредиаковскийнинг «Телемахида» номли поэмаси рус гекзаметрининг энг яхши намунаси ҳисобланади. Н. И. Гнедич ҳам 1813—1829 йилларда Гомернинг «Илиада» достонини гекзаметр орқали таржима қилади. Ҳозир гекзаметр рус шеъриятида қўлланилмайди, фақат у ёки бу таржима асарларидагина учрайди.
Maqoladagi xato haqida xabar berish
